Στον πυρετό του χρυσού

της Ελεωνόρας Ορφανίδου

Τον Ιανουάριο του 1848 ένας ξυλοκόπος από το Νιου Τζέρσεϊ, ο Τζέιμς Μάρσαλ, άλλαξε την αμερικανική ιστορία, ανακαλύπτοντας λίγους κόκκους χρυσού σε ένα πριονιστήριο στην Καλιφόρνια.

Ενα από τα μεγαλύτερα μεταναστευτικά κύματα της ανθρωπότητας πλημμύρισε την περιοχή, «άρρωστοι» από τον «πυρετό του χρυσού». Ο Τζέιμς Μάρσαλ εν αγνοία του σύστησε στον κόσμο την Καλιφόρνια!

Στα απάτητα βουνά της Σιέρα Νεβάδα έφθασαν όχι μόνο Αμερικανοί και Ευρωπαίοι αλλά και τυχοδιώκτες από την Κίνα και την Αυστραλία, οι οποίοι, αψηφώντας τις κακουχίες διεκδίκησαν μια καλύτερη ζωή. Ενας στους έξι χρυσοθήρες πέθανε, οι περιουσίες που φτιάχτηκαν με κόπους χρόνων άλλαξαν χέρια στα τραπέζια του τζόγου εν μια νυκτί, οικογένειες και φιλίες διαλύθηκαν, ο γηγενής πληθυσμός εξολοθρεύτηκε. Η Αμερική στη Σιέρα Νεβάδα ήρθε πρόσωπο με πρόσωπο και με τις δύο όψεις του αμερικάνικου ονείρου. Οι αιώνες κάλυψαν με σκόνη τους ηττημένους των βουνών, αυτούς που νεκρανασταίνει ο Μάικλ Γουίντερμποτομ στην ταινία του «Στα χρόνια της απληστίας», που θα προβάλλεται από την Παρασκευή.

Ο βρετανός σκηνοθέτης τοποθετεί την ιστορία του στο 1869. Ηδη το 1862 το Κογκρέσο έδωσε άδεια σε δύο εταιρείες σιδηροδρόμων να κατασκευάσουν τη γραμμή που θα συνέδεε την Ανατολή με τη Δύση, και οι κινέζοι εργάτες έχουν πληρώσει βαρύ φόρο αίματος για να φθάσει το τρένο στις πόλεις των χρυσοθήρων, όπως η Κίνγκτον Καμ, που έστησε από την αρχή ο Γουίντερμποτομ στα καναδικά όρη Φόρτρες. Εκεί «βασιλεύει» ο ήρωάς του, ο Ντάνιελ Ντίλον (Πίτερ Μάλαν), ένας χρυσοθήρας που αψήφησε τις δυσκολίες των βουνών και έγινε ιδιοκτήτης του ορυχείου, της τράπεζας και του ξενοδοχείου της πόλης. Ο Ντίλον συνδέεται συναισθηματικά με την ιδιοκτήτρια του τοπικού πορνείου, τη Λουσία (Μίλα Γιόβοβιτς), και κρατάει καλά κρυμμένο στην ψυχή του το «τίμημα» του πλούτου του: πριν από 20 χρόνια αντάλλαξε τη γυναίκα του και την κόρη του με δικαιώματα σε ένα ορυχείο.

Ομως τρεις ξένοι θα έρθουν για να διαλύσουν το σταθερό του σύμπαν. Η γυναίκα του (Ναστάζια Κίνσκι), άρρωστη από φυματίωση, η κόρη του Χόουπ (Σάρα Πόλεϊ) και ο κ. Νταλγκλίς (Γουές Μπέντλι), ο νεαρός εκτιμητής ο οποίος θα αποφασίσει αν θα περάσει από κει η σιδηροδρομική γραμμή, που θα διατηρήσει και θα αυξήσει τα πλούτη του κυρίου Ντίλον ή θα αφήσει την πόλη να πεθάνει!

Οσο παράξενο κι αν ακούγεται, η ιστορία βασίζεται στη νουβέλα του Βρετανού Τόμας Χάρντι την οποία ο συγγραφέας του «Τζουντ» (το οποίο επίσης μετέφερε στο σινεμά ο Γουίντερμποτομ) έγραψε το 1889. Ο σεναριογράφος Φρανκ Κότρελ Μπόις μετέφερε τη δράση στην αμερικάνικη Δύση, αλλά κράτησε, όπως τουλάχιστον λέει ο ίδιος, τα κύρια χαρακτηριστικά των ηρώων και τον προβληματισμό του συγγραφέα γύρω από την απόδοση δικαιοσύνης, την εκδίκηση και την απολύτρωση.

Οσον αφορά το σκηνοθέτη, μας έδωσε ένα πολυεθνικό Ουέστ, κόντρα στο δίπολο Αγγλοσάξονες -Ινδιάνοι. Ο κ. Ντίλον είναι Ιρλανδός, η γυναίκα του Πολωνέζα, η Λουσία Πορτογαλέζα, ενώ η ζωή στη μικρή πόλη διέπεται από τη χαοτική συνύπαρξη διαφορετικών λαών.

Το στοιχείο αυτό εγκωμιάστηκε από τη διεθνή κριτική, αν και η ταινία δεν εισέπραξε μόνο θετικά σχόλια. Οπως υπογραμμίζει, όμως, ο διάσημος αμερικανός κριτικός Ρότζερ Εμπερτ, η δύναμή της είναι αλλού: ο Γουίντερμποτομ διασταυρώνει τους δρόμους των Ντίλον και Νταλγκλίς. Κι ενώ ο «διαβολικός» άρχοντας της πόλης αποκτά δικαίωμα στη λύτρωση, ο νεαρός, σχεδόν αθώος, εκτιμητής ξεκινά την κάθοδο προς την Κόλαση.

7 - 01/09/2002

Οι Αμερικανοί ξανάρχονται!

Οταν το αεροπλανοφόρο «Στένις» έφθασε στο ναύσταθμο του Περλ Χάρμπορ στη Χαβάη , στις 20 Μαΐου, οι θαλασσινοί σύντροφοί του, του στόλου του Ειρηνικού , σφύριξαν για να το υποδεχθούν, όπως επιβάλλουν οι κανόνες που γνωρίζει και ο τελευταίος αμερικανός ναύτης από τη Γιούτα.

Ο οποίος ναύτης, σε αυτό το ταξίδι του Στένις, πήρε αυτόγραφο από τον Μπεν Αφλεκ και τον Αλεκ Μπόλντουιν, είδε λαμπερές σταρ και πανέμορφα μοντέλα και βεβαίως ήπιε τζάμπα μπίρα.

Βλέπετε, ο παραγωγός Τζέρι Μπρουκχάιμερ είχε φροντίσει να «εξαγοράσει » για πέντε εκατομμύρια δολάρια τον αμερικανικό στόλο, προκειμένου να προβάλλει πρώτη φορά την ταινία του «Περλ Χάρμπορ» πάνω σε ένα αεροπλανοφόρο στο ίδιο σημείο που άρχισαν, ή, κατ' άλλους, που τέλειωσαν όλα. Στις 31 του μηνός, το «Περλ Χάρμπορ» προβάλλεται και στη χώρα μας, φιλοδοξώντας να συνεχίσει την εισπρακτική επιτυχία που έχει στις ΗΠΑ.

Περίεργη διαπλοκή

Η ταινία του Μάικλ Μπέι («Αρμαγεδδών», «Ο βράχος», «Τα κακά παιδιά»), λεν οι κριτικοί, δεν είναι και κανένα αριστούργημα. Αλλά εκεί στην Αμερική το σινεμά -δηλαδή το Χόλιγουντ- ο στρατός και το έθνος βρίσκονται από την εποχή της «Γέννησης ενός Εθνους» του Γκρίφιθ σε μια περίεργη διαπλοκή: η «βαριά» κινηματογραφική βιομηχανία και ο νούμερο 1 αξιοσέβαστος θεσμός νίπτουν το ένα το χέρι του άλλου και οι δύο μαζί το πρόσωπο της πολυπολιτισμικής Αμερικής, κάνοντάς την έθνος δυναμικό.

Στην πραγματικότητα, η Χαβάη του Περλ Χάρμπορ ποτέ δεν εξέφρασε τη χαρά της που αποτελεί κομμάτι των Ηνωμένων Πολιτειών. Και πολλοί στο Τέξας θρηνούν τη μέρα του Αλαμο, όταν όλη η υπόλοιπη Αμερική ανοίγει σαμπάνιες για την προσάρτηση της πολιτείας του πετρελαίου.

Η Λουιζιάνα και η Μοντάνα έχουν τους δικούς τους οπαδούς υπέρ της ανεξαρτησίας. Σε όλο το νότο υπάρχουν πόλεις που στις 4 Ιουλίου πενθούν για τη νίκη των βορείων.

Και ναι μεν την τελική λύση την έδωσε ο στρατός, αλλά την ουσιαστική ένωση την ανέλαβαν μερικές δεκαετίες αργότερα η «Καλύβα του Μπάρμπα Θωμά» και το σινεμά.

*Οι κινηματογραφικές εικόνες ποτέ δεν ήταν αθώες, ακόμη και την εποχή του Γκρίφιθ που δείχνει τον αμερικανικό εμφύλιο μέσα από τα μάτια μιας οικογένειας λευκών που κινδυνεύουν από τους μαύρους. Το όλο θέμα «διευθετεί» διά του απαγχονισμού, η οργάνωση Κου Κλουξ Κλαν.

*Και στο «Οσα παίρνει ο άνεμος» του Βίκτορ Φλέμινγκ η ματιά είναι «λευκή», απλώς εδώ ο ρατσισμός λειτουργεί απ' την ανάποδη: Οι καλοί, και ανίκανοι να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, μαύροι αγαπούν ακόμη και ελεύθεροι τα λευκά αφεντικά τους.

Η διαφορά της κινηματογραφικής οπτικής είναι απλώς η αλλαγή της πολιτικής ματιάς πάνω στο θέμα.

*Δεν υπάρχει, δε, χαρακτηριστικότερο παράδειγμα από αυτό της εμπλοκής της Αμερικής στον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο: η πολιτική ηγεσία των ΗΠΑ θέλει να συμμετάσχει, αλλά το εξαιρετικά δημοφιλές στους πολίτες δόγμα Μονρόε καθιστά ανεδαφική κάθε προσπάθεια επέμβασης.

Ο πρόεδρος Γούντροου Ουίλσον, ωστόσο, βρήκε τη συνταγή και ο Σεσίλ ντε Μιλ έκανε την επιθυμία του ταινία.

*Με τη «Ζαν ντ' Αρκ» του, ο διάσημος σκηνοθέτης και παραγωγός τάχθηκε υπέρ της επέμβασης, ενώ το ίδιο έπραξε και ο Γκρίφιθ με τις «Καρδιές του κόσμου».

Η καταβύθιση του «Λουζιτάνια» έδωσε την αφορμή και η Αμερική κατέκτησε τον κόσμο. Οχι με τον στερεότυπο ευρωπαϊκό τρόπο, προσαρτώντας εδάφη, αλλά εξάγοντας πολιτική και σινεμά, πολλές φορές τα δύο σε ένα.

Ο αμερικανικός στρατός ήταν κι εδώ ο μεγάλος φίλος του Χόλιγουντ, που έκανε τους μύθους του ιστορία προς εσωτερική και διεθνή κατανάλωση.

Το Φαρ Ουέστ και τα γουέστερν άρεσαν στους κουρασμένους από τον πόλεμο ευρωπαίους στρατιώτες, όσο και στους αμερικανούς μετανάστες που αναζητούσαν ρίζες σε έναν τόπο μακριά από τη Βρετανία, την Ιρλανδία, τη Γερμανία, την Ολλανδία και την Ιταλία.

Τα γουέστερν

Ομως, οι κινέζοι πιονέροι των σιδηροδρόμων απουσιάζουν από τις ταινίες αυτές. Οι ιθαγενείς Αμερικανοί είναι άγριοι. Οι μαύροι είναι ελάχιστοι, ταπεινοί και δευτεραγωνιστές, ενώ οι κυρίαρχοι Αγγλοσάξονες της Ομοσπονδίας λάμπουν πάνω στ' άλογά τους.

*Ο Τόμας Χάρπερ Λινς (και στη συνέχεια ο Τζον Φορντ) είναι ο σκηνοθέτης που κάνει με το γουέστερν την Αγρια Δύση παρελθόν όλων των Αμερικανών και την επέλαση του ιππικού μέσα στη σκόνη των αλόγων άγγελμα σωτηρίας των καλών λευκών από τους κακούς Ινδιάνους. Ταινίες τέτοιου είδους ήταν η χαρά και του μεσοπολέμου για το Χόλιγουντ, που είχε αποβάλει από τους κόλπους του ανθρώπους που θα μπορούσαν να ανανεώσουν το σινεμά, και να προβληματίσουν, σαν τον Ορσον Ουέλς και τον Τσάρλι Τσάπλιν.

*Ο κώδικας Χέιζ μεσουρανούσε με τις απαγορεύσεις του και ο Σαρλό επέκρινε πολύ τον Χίτλερ και τον Μουσολίνι για να είναι αρεστός σε μια πολιτική τάξη που θεωρούσε εχθρούς τους μπολσεβίκους περισσότερο από τον φασισμό.

*Μόλις δύο εβδομάδες μετά την είσοδο της Αμερικής στον πόλεμο, με την επίθεση στο Περλ Χάρμπορ, ο πρόεδρος Φρανγκλίνος Ρούσβελτ διόρισε κυβερνητικό εκπρόσωπο για την οργάνωση ταινιών πολέμου. Το Χόλιγουντ ανταποκρίθηκε, δίνοντας στο έθνος ένα από τα πιο πολύφερνα παιδιά του, τον Φρανκ Κάπρα.

*Ο δαιμόνιος σκηνοθέτης δημιούργησε μια σειρά ντοκιμαντέρ με το γενικό τίτλο «Γιατί πολεμάμε», προβάλλοντας τον άτρωτο αμερικανικό στρατό και εξηγώντας με τον πιο απλοϊκό τρόπο κάθε συμμαχική ήττα.

*Ακόμη και η «Καζαμπλάνκα» που γυρίστηκε το 1942 εντάσσεται, από μια πλευρά, σε αυτό το πλέγμα των ταινιών που εξηγούν στο λαό γιατί πρέπει να θυσιάσει τα παιδιά του.

*Ο Ζορζ Σαντούλ, στην Ιστορία του Παγκόσμιου Κινηματογράφου, υπογραμμίζει ότι την ίδια εποχή γυρίζονται και ταινίες με έντονο θρησκευτικό περιεχόμενο, διότι και εκεί η θρησκεία πήγαινε πάντα με την πατρίδα. Οσο για τον πόλεμο, για το σινεμά δεν τελείωσε το 1945. Απλώς διεκόπη: Το 1949 η «Ιβοζίμα» υπενθυμίζει ότι οι κίτρινοι πρέπει να πεθαίνουν από καλούς αμερικανούς στρατιώτες.

*Βεβαίως, όσο το σινεμά ενηλικιωνόταν τόσο πιο δύσκολο γινόταν, ακόμη και για το Χόλιγουντ, να πει με εικόνες «πολέμα και μη ρωτάς». Ομως οι όποιες διακριτικές φωνές σκεπάζονταν από τα γιούπι των αμερικανών στρατιωτών της Κορέας μπροστά στην αιώνια γυναίκα, την Μέριλιν Μονρόε, που επισκέπτεται το 1954 το στρατό που πολεμά τον κόκκινο εχθρό δυό χιλιάδες μίλια μακριά από την Καλιφόρνια, στον 38ο παράλληλο, για την «ελευθερία του κόσμου» όπως λέει ο Τζον Γουέιν στα «Πράσινα μπερέ» σε έναν μικρούλη Κορεάτη.

Ο καουμπόι έγινε πια στρατιώτης, μόνο που το Ουέστ ήταν πολύ μακριά και όλοι οι Ινδιάνοι είχαν αποδεκατιστεί από χρόνια. Είχαν απομείνει μόνο κάτι ιθαγενείς σύμμαχοι σαν εμάς...

*Αλλος ένας διάσημος «κάουμποϊ», ο εξαιρετικός Τζον Φορντ, γύρισε το προπαγανδιστικό φιλμ «Αυτή είναι η Κορέα». Η Κορέα του Τζον Φορντ ήταν η Κορέα των Αμερικανών. Αλλά το Βιετνάμ τους έγινε συνώνυμο της απίστευτα μεγάλης ήττας...

Στο Βιετνάμ

Οχι ότι δεν πήγε ο Μπομπ Χόουπ να διασκεδάσει με τα ανέκδοτά του τους φαντάρους, ούτε ότι δεν γυρίστηκαν ταινίες που προσπαθούσαν να πείσουν ότι η επόμενη κίνηση των Σοβιετικών θα είναι η κατάληψη του χωριού Μάντεν στη νότια Καρολίνα - το Χόλιγουντ έκανε ό,τι μπορούσε και πάλι στις υπηρεσίες του προέδρου Νίξον.

*Αλλά οι νεκροί Αμερικανοί ήταν πολλοί. Στρατός και Χόλιγουντ απέτυχαν μαζί, πρώτη φορά, κι ορκίστηκαν να μην ξανακάνουν το ίδιο λάθος.

Κι ο Ρίτσαρντ Γκιρ όταν πήγε στο Κόσοβο για να ενισχύσει το φρόνημα των Αμερικανών, ήξερε ότι οι «παράπλευρες απώλειες» θα αφορούσαν την άλλη πλευρά.

Διασχίζοντας μαζί τον κόσμο, οι φορείς της αμερικανικής κουλτούρας έμαθαν να μην εκτίθενται. Για το Χόλιγουντ, εξάλλου, «it's only a moovie».

Ακριβώς όπως και για τις οθόνες των σύγχρονων αμερικανικών βομβαρδιστικών.

ΕΛΕΩΝΟΡΑ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

ART & ΘΕΑΜΑΤΑ - 19/08/2001

Ψηλά τα χέρια!

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Ληστέψανε την τράπεζα, και τι με νοιάζει εμένα, δεν είμαι με κανένα», τραγουδούσε ο Παύλος Σιδηρόπουλος το 1991. Οσον αφορά το σινεμά, το κοινό ήταν πάντα με τον ληστή. Μ' αυτόν ήταν και ο σκηνοθέτης. Θυμόσαστε καμιά μεγάλη ταινία με ήρωα τον διευθυντή της τράπεζας ή τον μεγαλοκαταθέτη;

Στη ζωή τα πράγματα είναι αλλιώς, αλλά στο σινεμά οι τραπεζίτες έχουν τα λεφτά και τα καθάρματα τη γοητεία και το ωραίο κορίτσι. Μεγάλοι σκηνοθέτες με προοδευτικές ιδέες έκαναν σπουδαίες ταινίες ληστειών εις βάρος του κεφαλαίου και πάντοτε υπέρ του ληστή. Τελευταίο παράδειγμα, ο Σπάικ Λι, και η ταινία του «Insideman-ο υποκινητής» που προβάλλεται και στις ελληνικές αίθουσες.

Η υπόθεση έχει ως εξής: Μια ομάδα τεσσάρων ανδρών υπό τον Κλάιβ Οουεν, μπαίνει σε μια τράπεζα και κάνει την τέλεια (;) ληστεία! Απ' έξω τους περιμένουν ο Ντένζελ Ουάσιγκτον και η Τζόντι Φόστερ. Το μπέρδεμα ξεκινάει με τη διαπίστωση ότι έγινε ληστεία, αλλά δεν υπάρχουν κλοπιμαία! Τα υπόλοιπα όμως επί της οθόνης, διότι εδώ το σασπένς είναι πάνω απ' όλα. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κινηματογραφικά σκήπτρα κρατούν ταινίες σαν το «Ριφιφί», το «Ληστεία αλά ιταλικά», το «Heat» και το «Υπόθεση Τόμας Κράουν», όπου το σασπένς σου έκοβε την ανάσα!

* Ακόμη και η καλύτερη κωμωδία με ληστεία, ο «Ροζ Πάνθηρ», στο αμιγώς αστυνομικό κομμάτι της κλοπής του διαμαντιού από τον «Φάντομ» Ντέιβιντ Νίβεν, έχει υπέροχο σασπένς.

* Μια πλειοψηφία σινεφίλ θεωρεί, και όχι αδίκως, ότι ο Ζυλ Ντασσέν, με το «Ριφιφί» το 1955, τα είπε όλα για τις ταινίες με ληστείες... διά της απολύτου σιωπής. Στη σκηνή του ριφιφί, επί 33 λεπτά δεν ακουγόταν τίποτα! Ο Σκορσέζε θεωρεί αυτή τη σεκάνς ως την πιο κλασική του σασπένς, ενώ ο Τριφό είχε χαρακτηρίσει το «Ριφιφί» ως το καλύτερο νουάρ που έγινε ποτέ. Αλλωστε από τότε η ληστεία με διάρρηξη πέρασε στην καθομιλουμένη ως ριφιφί.

Απέναντι στο αριστούργημα του Ντασσέν, υπάρχουν εξίσου σπουδαίες ταινίες, διότι το σινεμά αγάπησε πολύ τη θεματογραφία των heist movies.

* Το «Ληστεία αλά ιταλικά» έχει έναν υπέροχο Μάικλ Κέιν, το τέλειο κόλπο στο Τορίνο την ώρα του ποδοσφαιρικού αγώνα μεταξύ των εθνικών ομάδων της Αγγλίας και της Ιταλίας, τη διαφυγή με τα mini Cooper, και για τα εκπαιδευμένα μάτια τον Μπένι Χιλ και τον Ρόμπερτ Πάουελ (τον μετέπειτα Χριστό του Τζεφιρέλι)...

* Η «Σκυλίσια μέρα» του Σίντνεϊ Λιούμιτ έχει τη συνταρακτική ερμηνεία του Αλ Πατσίνο, την ανατρεπτική ματιά της Αμερικής του '75 που έζησε το Βιετνάμ και το Γουότεργκεϊτ αλλά και τη δύναμη των μίντια... Οσον αφορά το κίνητρο, θυμηθείτε... γιατί ο Σόνι κάνει τη ληστεία; Γιατί θέλει να πληρώσει την εγχείρηση αλλαγής φύλου του αγαπημένου του!

* Η «Συμμορία των 11» του Στίβεν Σόντεμπεργκ έφερε την ανανέωση του είδους στο νέο αιώνα. Η παλιά «ρατ πακ» των Φρανκ Σινάτρα, Σάμι Ντέιβις Τζούνιορ, Αντζι Ντίκινσον, έδωσε τη θέση της στο νέο cool, των Τζορτζ Κλούνεϊ, Μπραντ Πιτ, Ματ Ντέιμον.

* Η «Ενταση» του Μάικλ Μαν, έχει τον ληστή Ρόμπερτ Ντε Νίρο και το είδωλό του, τον αστυνομικό Αλ Πατσίνο. Και πάνω απ' όλα την αδυναμία και των δύο να δεσμευτούν συναισθηματικά, όμηροι της ζωής και μόνοι.

* Η «Υπόθεση Τόμας Κράουν» έχει ... ομώνυμο ληστή τον Στιβ Μακ Κουίν και διώκτη του τη Φέι Ντάναγουεϊ. Εδώ ο ληστής είναι πάμπλουτος και κλέβει μόνο για να ανεβάσει την αδρεναλίνη του!

* Το «Reservoir dogs» του Κουέντιν Ταραντίνο σπάει όλους τους κανόνες του είδους. Βλέπουμε την αποτυχημένη ληστεία από το τέλος, οι άγριοι ληστές έχουν αστεία ψευδώνυμα. Ο Χάρβεϊ Καϊτέλ είναι ο κύριος Ασπρος, ο Στιβ Μπουσέμι ο κύριος Ροζ, κάνει μάλιστα σκηνή για το χρώμα του διότι το βρίσκει... απαράδεκτα θηλυπρεπές! Ο κατάλογος είναι ατελείωτος: Αφήσαμε το «Getaway», τους «Δυο ληστές», το «Μπόνι και Κλάιντ»! Κι ένα σωρό άλλους που τελικά τα πήραν τα λεφτά και φύγαν.

7 - 02/04/2006

Στο πλατό με τον Κιούμπρικ

55ο ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΒΕΡΟΛΙΝΟΥ

της Ελεωνόρας Ορφανίδου

Αγνωστα ντοκουμέντα από τις ταινίες του μεγάλου σκηνοθέτη σε αφιέρωμα του Φεστιβάλ του Βερολίνου και του Μουσείου «Μάρτιν Γκρόπιους Μπάου»

Αν ηχεί ακόμα στ' αφτιά σας η απειλητική φωνή του Τζακ Νίκολσον, που λέει «Here is Johny...» την ώρα που κυνηγάει στη «Λάμψη» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ τη γυναίκα του και το γιο του με το τσεκούρι, είστε στον σωστό δρόμο για το Βερολίνο. Επίσης είστε στον σωστό δρόμο αν σας λένε ακόμη κάτι τα γυαλιά-καρδιές της «Λολίτας» ή η ατομική βόμβα που καβαλούσε ο καουμπόι στο «SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα».

Επίσης, αν στο χιούμορ σας ταιριάζουν ανέκδοτα σαν αυτό: «Πεθαίνει, λέει, ο Σπίλμπεργκ και επιχειρεί να μπει στον Παράδεισο. Ο Αγιος Πέτρος του αρνείται την είσοδο, λέγοντας ότι έχει ρητή εντολή να μην μπει ποτέ κανείς σκηνοθέτης. Βλέπει όμως από μακριά τον Κιούμπρικ παρέα με τους αγγέλους και ρωτάει: "Ο Κιούμπρικ γιατί μπήκε;" -"Α", του απαντά ο Αγιος Πέτρος "αυτός δεν είναι ο Κιούμπρικ, είναι ο Θεός που νομίζει ότι είναι ο Κιούμπρικ"!» Το ανέκδοτο θα το ακούσετε στα πηγαδάκια, τα υπόλοιπα θα τα δείτε στην έκθεση του Μουσείου Μάρτιν Γκρόπιους Μπάου που θα διαρκέσει έως τις 11 Απριλίου, πραγματοποιείται δε στο πλαίσιο της 55ης Μπερλινάλε, που αρχίζει την Πέμπτη.

Φωτογραφίες από την εποχή που εργαζόταν ως φωτογράφος του περιοδικού, προσωπικές φωτογραφίες μα και άλλες από τα γυρίσματα των ταινιών του, σενάρια, σημειώσεις, σκηνικά, κοστούμια (όπως τα φουστανάκια των κοριτσιών της «Λάμψης» ή οι διαστημικές στολές της «Οδύσσειας») επιχειρούν να φωτίσουν άγνωστες πλευρές ενός δημιουργού που σημάδεψε το σινεμά, μακριά από τα χολιγουντιανά φώτα. Από τα τέλη του '60 έως το θάνατό του το 1999, ο Κιούμπρικ μόνασε κάπου στο Χέρντφορσαϊντ, ένα λονδρέζικο προάστιο, αφήνοντας 13 λαμπρές ταινίες μεγάλου μήκους για τους σινεφίλ και μπόλικο μυστήριο για τους ιστορικούς.

Στην έκθεση δεν υπάρχει φυσικά αυτή η απάντηση, υπάρχουν όμως άλλες. Κάποιες που υποψιαστήκαμε όλοι κοιτώντας στη μεγάλη οθόνη τη διαστημική περιστρεφόμενη ρόδα του «2001: Η οδύσσεια του Διαστήματος», και κάποιες που δεν τις φανταζόμασταν. Θα πειστούμε ότι αγαπημένη του ταινία ήταν αυτή που τελικώς δεν έκανε, για τον Μεγάλο Ναπολέοντα. Είναι τόσες πολλές οι ιδιόχειρες σημειώσεις του, τα σκίτσα, οι σελίδες των σεναρίων, τα βιβλία με όλες τις λεπτομέρειες για την εποχή και τους Ναπολεόντειους πολέμους που δεν αφήνουν και πολλές αμφιβολίες ότι από το '60 που το έβαλε στο μυαλό του, αυτό ήταν το μεγάλο πρότζεκτ της ζωής του. Δημοσιογράφος της «Ντέιλι Μίρορ» που επισκέφτηκε το σπίτι του Κιούμπρικ, έναν χρόνο μετά τον θάνατό του, ανέφερε ότι το υλικό για τον Ναπολέοντα έπιανε ένα ολόκληρο δωμάτιο καθώς και ότι, όπως του εκμυστηρεύτηκε στενός συνεργάτης του, ο σκηνοθέτης μπορούσε εύκολα να σου πει με κάθε λεπτομέρεια τι έκανε οποιαδήποτε ημέρα της ζωής του ο μεγάλος στρατηγός.

Οχι ότι τα έργα που τελικώς έκανε είχαν λιγότερη προεργασία! Ο Κιούμπρικ προετοίμαζε επί μήνες ή και χρόνια καθεμιά από τις ταινίες του, εξουθένωνε ηθοποιούς και συνεργεία και έφτανε στα όριά της την παραγωγό εταιρεία Γουόρνερ! Ο Ράιαν Ο' Νιλ, πρωταγωνιστής του «Μπάρι Λίντον», είχε δηλώσει, με εμφανή την απόγνωση και τον τρόμο από αυτά που πέρασε, ότι γύριζε κάθε σκηνή πάνω από 25 φορές. Κάποιοι άλλοι ανέφεραν και τον αριθμό... 76! Λέγεται ότι το ζεύγος Κρουζ - Κίντμαν άντεξε δύο χρόνια τα γυρίσματα του «Μάτια ερμητικά κλειστά» μόνο χάρη στην ιατρική επιστήμη και τα Λεξοτανίλ.

Τίποτα δεν ήταν τυχαίο στις ταινίες του Κιούμπρικ. Στην «Οδύσσεια του Διαστήματος» επέλεξε τον κρατήρα «Κλάβιο» της Σελήνης ως σκηνικό για το γύρισμα στο διάστημα και ζήτησε πλήρη αναπαράσταση. Στην ίδια ταινία, λένε ειδικοί επιστήμονες, η περίφημη περιστρεφόμενη ρόδα του είναι αποτέλεσμα μελέτης της διαστημικής τεχνολογίας της εποχής. Και αυτή τη μελέτη την έκανε ο ίδιος! Στην έκθεση του Βερολίνου υπάρχουν σημειώματα που αντάλλασσε με τον συγγραφέα Αρθουρ Κλαρκ (σε βιβλίο του οποίου βασίστηκε η ταινία) με θέμα τη σύγχρονη διαστημική.

Το μέλλον ήταν και το αγαπημένο θέμα συζήτησής του με τον Στίβεν Σπίλμπεργκ. Μια φορά την εβδομάδα τον καλούσε (και τον χρέωνε με πολύωρα υπερατλαντικά τηλεφωνήματα) για ανταλλαγή απόψεων. Στον Σπίλμπεργκ είχε δώσει και το «Ο.Κ.» , το 1994, για να υλοποιήσει το δικό του σχέδιο για το «Α.Ι. Τεχνητή νοημοσύνη». Η προεργασία που έκανε γι' αυτή την ταινία είναι μεταξύ των εκθεμάτων του Βερολίνου.

Οπως εξομολογήθηκε ο Σπίλμπεργκ στην εφημερίδα «Ελ Παΐς» (αφότου έκανε την ταινία ), ο Κιούμπρικ ήταν τέλεια ενημερωμένος για τις εξελίξεις της τεχνητής νοημοσύνης. «Με βομβάρδιζε», είπε «συνεχώς με νέες πληροφορίες. Θυμάμαι ότι ήταν ο πρώτος που προέβλεψε το διαδίκτυο. Μου μιλούσε για το πώς θα άλλαζε η επικοινωνία με τους υπολογιστές, από τον καιρό που γύριζα τον "Ε.Τ.". Ηταν προφητικός».

Ο Σπίλμπεργκ είχε ανταμώσει τον Κιούμπρικ πολύ λίγες φορές και πάντα στην Αγγλία. Η απομόνωσή του διακόπηκε μόνο μια φορά, το 1997, όταν βραβεύτηκε από την Ενωση Αμερικανών Σκηνοθετών. Μη φανταστείτε ότι έβαλε το σμόκιν του και πήγε στο κοκτέιλ πάρτι... Απλώς έστειλε μια βιντεοκασέτα για να θυμηθούν το πρόσωπο και τη φωνή του! «Είμαι κατά πάσα πιθανότητα αυτή την ώρα μες στο αυτοκίνητο, πηγαίνοντας προς το στούντιο», έλεγε στο μήνυμά του. «Κι όπως ξέρετε... το πιο δύσκολο όταν γυρίζεις μια ταινία, είναι να βγεις από το αυτοκίνητο!»

7 - 06/02/2005

Από μουσικοί, ηθοποιοί

της Ελεωνόρας Ορφανίδου

Αν του Ντέιβιντ Μπόουι του πήγαινε το '76 γάντι ο ρόλος του εξωγήινου στην ταινία του Νίκολας Ρεγκ «Ο άνθρωπος που έπεσε στη Γη», του Μικ Τζάγκερ το 2002 του ταίριαξε γάντι ο ρόλος του προαγωγού στην ταινία «Συνοδός κυριών» του Τζορτζ Χίκενλουπερ, που παίζεται αυτές τις ημέρες στις κινηματογραφικές αίθουσες.
* Τι γίνεται με τους σταρ της μουσικής, όταν περνούν στο σινεμά; Μερικές φορές θαύματα, λέει ο πιο γνωστός αμερικανός κριτικός Ρότζερ Εμπερτ, που εκθειάζει τον αρχηγό των «Ρόλινγκ Στόουνς» για την υποκριτική του δεινότητα σε μια ταινία την οποία ούτως ή άλλως θεωρεί από τις καλύτερες της χρονιάς. Πρωταγωνιστής είναι ο Αντι Γκαρσία, αλλά ο Τζάγκερ κάθε άλλο παρά απαρατήρητος περνά, σε ένα φιλμ για τα ανθρώπινα «θέλω» και «χρειάζομαι», τα οποία δεν συμπίπτουν πάντα, και για την αγάπη που δεν είναι η μαγική απάντηση σε όλα τα ερωτήματα της ζωής.* Θαύματα όμως δεν γίνονται κάθε μέρα, πολλοί σταρ του πενταγράμμου πέρασαν στο σινεμά χωρίς να υπάρχει κανένας λόγος πέρα από εμπορικές σκοπιμότητες και μάρκετινγκ, αφήνοντας πίσω τους ταινίες που καταναλώθηκαν όπως το ποπ κορν. Για να μιλήσουμε με παραδείγματα, ταινία είναι και το «Spice world» με τις όμορφες και τσαχπίνες Spicegirls να περιοδεύουν, να βάφονται και να κάνουν γκριμάτσες στο φακό! Πέραν αυτού, όμως, σχεδόν όσο τίποτα ήταν και η ταινία «Σταυροδρόμια» της Μπρίτνεϊ Σπίαρς, με θέμα «πώς μια 14χρονη με καλή φωνή μπορεί να γίνει σταρ». Οι μεγάλοι κολοσσοί πουλούν σε διάφορες μορφές (cd, ταινίες, βιντεοπαιχνίδια, βιβλία) τα πετυχημένα προϊόντα τους, εμπορική δραστηριότητα καθόλου πρωτόγνωρη, από την εποχή ακόμα που ο Ελβις Πρίσλεϊ έστελνε εκατομμύρια θαυμαστές του στους κινηματογράφους για να δουν το «Love me tender», απ' όπου και το πασίγνωστο τραγούδι. Ποτέ δεν εκτιμήθηκε ως ηθοποιός, αλλά έως το 1969 είχε γυρίσει 32 ταινίες , όλες εμπορικά πετυχημένες, διότι ως προϊόν ήταν αναγνωρίσιμο και εξαιρετικά αποδεκτό από το κοινό που τρελαινόταν με τη μουσική του και τη σκηνική του παρουσία. Σε αυτή τη διαπλοκή στηρίχτηκε, στην αρχή, και η καριέρα στο σινεμά του Φρανκ Σινάτρα, ο οποίος όμως έδωσε σαφώς καλύτερα δείγματα γραφής κάνοντας κατ' εξοχήν ταινίες στις οποίες χρειαζόταν και να παίξει: Δεν τον είδαμε στο σινεμά μόνο για να τον ακούμε να τραγουδάει, πράγμα που ούτως ή άλλως δεν έκανε στον «Ανθρωπο με το χρυσό χέρι», ή στο «From here to Eternity». Τον είδαμε όμως στη «Συμμορία των 11», και για όλα του τα χαρίσματα στην «Υψηλή κοινωνία» του Τσαρλς Γουόλτερς.* Στον αντίποδα, στάθηκε ο Ντέιβιντ Μπόουι, συμμετέχοντας τουλάχιστον στην αρχή σε ταινίες που χαρακτηρίσθηκαν «καλτ», χωρίς να μπορεί να παραβλέψει κανείς ότι ακόμη και σε αυτή την κινηματογραφική σχέση υπάρχει το εμπορικό στοιχείο: Ο καλλιτέχνης φέρνει στις αίθουσες το κοινό του. Ακόμη και οι Who μάζεψαν τον κόσμο τους στις αίθουσες κάνοντας το '79 το «The kids are allright». Ο Μπόουι, εκτός από τον «Ανθρωπο που έπεσε στη γη», μια ταινία σύμβολο της εναλλακτικής κουλτούρας των '70, έκανε και το «Absolute beginners», στο οποίο έπαιζε και ο Ρέι Ντέιβις των Kings, το «The hunger» του Τόνι Σκοτ μαζί με την Κατρίν Ντενέβ (ήταν και οι δύο βαμπίρ) αλλά και το «Ολοι θέλουν την ησυχία τους», μια μετριότητα στην οποία συμπρωταγωνίστησε με το αστέρι της χιπ χοπ, Γκόλντι.* Η ροκ σκηνή έχει και άλλους κινηματογραφικούς σταρ, ο Στινγκ είναι ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εκτός από τα δεκάδες μικρά αλλά και μεγάλα περάσματα που έκανε σε ταινίες, ενδιαφέρον έχει να θυμηθούμε, ως χαρακτηριστική του ταλέντου του, τη σχετικά πρόσφατη συμμετοχή του στις «Δύο καπνισμένες κάννες» του Γκάι Ρίτσι.* Το '84 μπαίνει στον κινηματογράφο και ο αυτοαποκαλούμενος «Καλλιτέχνης» που ήταν γνωστός ως «Prince», με το «Purple rain», μια αυτοβιογραφική ταινία με πολλή μουσική και φυσικά το διάσημο ομώνυμο τραγούδι. Ο Prince δανείζεται πάλι ένα τραγούδι του για να γυρίσει το '86 το «Under the cherry moon» (παίζει και η Κρίστι Σκοτ Τόμας) και το '90 κάνει το «Graffiti bridge».* Αρκετά χρόνια πριν -κι ας μη το παραδέχεται για να μη προδώσει τα λίφτινγκ της- περνάει στο σινεμά η Σερ, μια τραγουδίστρια που έβλεπε την καριέρα της, μετά το φοβερό «Ι got you baby» που ερμήνευσε μαζί με τον Σόνι Μπόνο, να σβήνει. Οχι μόνο ανέκαμψε μουσικά, αλλά το υποκριτικό της ταλέντο τής έφερε στο σκρίνιο του σπιτιού της το αγαλματάκι του θείου Οσκαρ: «Η εξαφάνιση της Κάρεν Σίλκγουντ», «Οι μάγισσες του Ιστγουικ» και φυσικά το «Moonstruck» που της χάρισε και το βραβείο. Το 1998 με το άλμπουμ της «Believe» επέστρεψε επιτυχώς και στη μουσική σκηνή. * Περιστασιακή έχει πει πως είναι η σχέση του με το σινεμά ο τραγουδιστής των «Τζένεσις», Φιλ Κόλινς, τον οποίο πρώτη φορά συναντάμε στο «Α hard days night» των Μπιτλς και μετά στη δεκαετία του '80 στη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά «Miami Vice» (απ' όπου, παρακαλώ, πέρασε και ο Μάιλς Ντέιβις). Από τότε όμως έπαιξε αρκετά, από το ρολάκι στο «Hook» του Σπίλμπεργκ έως το «Βιβλίο της ζούγκλας».* Ασχετη με το σινεμά, αλλά προφανώς πηγαίο ταλέντο, είναι η Μπγιορκ, η οποία ενθουσίασε κοινό και κριτικούς στο ρόλο της τυφλής τσέχας μετανάστριας στην Αμερική, που προτιμά να μείνει τυφλή και να αφήσει ένα κομπόδεμα στο γιο της παρά να εκπληρώσει το όνειρο της ζωής της, να κάνει εγχείρηση για να ανακτήσει το φως της. Η ταινία είναι το «Χορεύοντας στο σκοτάδι» και σκηνοθέτης ο Λαρς Φον Τρίερ. Οι δυο τους σάρωσαν τα βραβεία, και η Μπγιορκ δεν τραγουδάει μόνο αλλά και παίζει υπέροχα.* Το αυτό δεν μπορεί να ισχυριστεί κανείς για την Τζένιφερ Λόπεζ. Αλλο στιλ, άλλα μεγέθη, αλλά έχετε δει το μπούστο της; Αν ναι, όλοι μπορούμε να καταλάβουμε γιατί ταινίες όπως το «Ο γάμος του εραστή μου» έγινε «μπλοκμπάστερ» και το «Κελί» το είδαν και θεατές που σιχαίνονται τα θρίλερ. Η Λόπεζ έχει πάντως ταινίες για να καμαρώνει, όπως τα «Στοιχεία» («Out of sight») του Σόντεμπεργκ. Οπως ακριβώς και η Μαντόνα, η γυναίκα φαινόμενο, που με ταινίες σαν το «Ντικ Τρέισι» και το «Εβίτα» απέδειξε ότι, αν ήταν πράγμα, ο μόνος ανταγωνιστής της θα ήταν η Κόκα-Κόλα.
7 - 20/07/2003

Ανορθόδοξα Όσκαρ

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Το «Ταξίδι του αυτοκράτορα» είναι ένα μαγευτικό ντοκιμαντέρ για το ταξίδι των πιγκουίνων της Ανταρκτικής προς τον τόπο του ζευγαρώματός τους. Είναι, επίσης, μια από τις υποψήφιες ταινίες για το φετινό βραβείο Οσκαρ καλύτερου ντοκιμαντέρ.
Τι άλλο είναι; Σε αριθμό εισιτηρίων στις ΗΠΑ, πρώτη και καλύτερη και από τις πέντε υποψήφιες ταινίες για Οσκαρ καλύτερης ταινίας!Οχι, το ζήτημα δεν αντιμετωπίστηκε από τους παραγωγούς του σόου της τελετής απονομής με «μπράβο βρε, ωραία γελάσαμε κι απόψε» ή «το άλλο με τον Τοτό το ξέρεις;»! Διότι οι άνθρωποι, στις 5 Μαρτίου, στο «Κόντακ Θίατερ» πρέπει να βάλουν τον σατιρικό σχολιαστή του CNN Τζον Στιούαρτ να κάνει ένα αστείο, να μιλήσει για πράγματα που όλοι ξέρουν και μπορούν να αντιληφθούν. Πόσους πιγκουίνους ν' ανεβάσουν στη σκηνή;Το κοινό της Αμερικής που θα δει την τελετή αγνοεί τα πάντα για τις περισσότερες ταινίες, δεν ξέρει τους υποψήφιους, ένα μέρος του, συντηρητικό, δυσανασχετεί με την ερωτική ιστορία του «Μυστικού του Brokeback Mountain», ένα άλλο έχει αντιρρήσεις για το «Μόναχο» και ένα τρίτο θεωρεί ότι το «Καληνύχτα και καλή τύχη» του Τζορτζ Κλούνεϊ είναι μια ταινία στην οποία παίζει ο διάσημος ηθοποιός και κάποιος άλλος σκηνοθετεί! Δεν μπορεί κανείς να αμφισβητήσει το γεγονός ότι η Ακαδημία έκανε μεγάλο άλμα, αφήνοντας πίσω, έστω για μια χρονιά, το σόου καθεαυτό, για να γράψει κινηματογραφική ιστορία πέρα από τις επιθυμίες των στούντιο και σε πλήρη δυσαρμονία με το αμερικανικό κοινό. Σύμφωνα με τους «Los Angeles Times», τέσσερις στους πέντε θεατές της εορταστικής βραδιάς δεν είχαν δει έως την ημέρα που ανακοινώθηκαν οι υποψηφιότητες καμία από τις υποψήφιες καλύτερες ταινίες. Παράδειγμα; Το «Crash», με έξι υποψηφιότητες, είχε κόψει μόλις οκτώ εκατομμύρια εισιτήρια ενώ το «Ταξίδι του αυτοκράτορα» είχε φτάσει τα -υπερβολικά για ντοκιμαντέρ- δώδεκα εκατομμύρια. Αλλο παράδειγμα; Μόνο διακόσιες χιλιάδες είδαν το «Transamerica» και τη Φελίσιτι Χάφμαν που είναι υποψήφια για Οσκαρ πρώτου γυναικείου ρόλου. Κι αν το «Μόναχο» του Σπίλμπεργκ είχε μεγαλύτερες προσδοκίες, πάει κι αυτό! Εκανε μόνο σαράντα εκατομμύρια δολάρια, όταν η άλλη περσινή δουλειά του διάσημου σκηνοθέτη, «Ο πόλεμος των κόσμων», έκανε διακόσια τριάντα τέσσερα εκατομμύρια. Το μέτριο σε επιτυχία «Κινγκ Κονγκ» έπιασε μόνο του περισσότερα από τα εκατόν ογδόντα επτά εκατομμύρια δολάρια!Αυτό κάτι λέει για τον άνεμο αλλαγής που πήρε και... ξεσήκωσε την Ακαδημία, η οποία επένδυσε, αυτή τη φορά, σε μικρές ταινίες με προβληματισμό έξω από τις πολιτικώς ορθές θέσεις του κινηματογραφικού κατεστημένου. Ηταν σίγουρο ότι το «Μυστικό του Brokeback Mountain», η ιστορία αγάπης μεταξύ δύο καουμπόι, δεν θα έκοβε πολλά εισιτήρια σε μια Αμερική της οποίας η ηγεσία και μεγάλη μερίδα πολιτών έχει βαθιά συντηρητικές απόψεις. Κι ο Ανγκ Λι δεν θα κατάφερνε να κάνει δύο φορές το ίδιο θαύμα. Την πρώτη φορά, με το «Τίγρης και δράκος», αυτοσυστήθηκε στους Αμερικανούς κι έσπασε τα ταμεία, αυτή τη φορά, θα πάρει μόνο τα βραβεία.
Περιχαρείς οι αμερικανοί αρθρογράφοι υποστηρίζουν πως εδώ υπάρχει μήνυμα με αποδέκτες και τα μεγάλα στούντιο και την τηλεόραση: «Κάντε καλές ταινίες που να μπορούν να απαντήσουν με ουσία στα τηλεοπτικά σκουπίδια. Θέαμα ναι, αλλά και ουσία ναι». Σίγουρα δεν είναι τυχαίο ότι οι τέσσερις από τις πέντε υποψήφιες καλύτερες ταινίες, το «Brokeback Mountain», το «Crash», το «Capote», το «Good night and good luck» είναι ανεξάρτητες ή μικρές παραγωγές. Μόνο το «Μόναχο» του Σπίλμπεργκ είναι παραγωγή μεγάλου στούντιο, αλλά κι εδώ, ο Σπίλμπεργκ κάνει κάτι διαφορετικό. Τα Οσκαρ μέχρι εδώ είχαν μια εσάνς από Κάνες, λίγο από Βερολίνο... Μην ξεγελιέστε! Στις 5 Μαρτίου, το σόου θα είναι αλ' αμερικέν. Διότι ο διαφημιστής πλήρωσε δύο εκατομμύρια δολάρια για τα τριάντα δευτερόλεπτα έπειτα από την παρουσίαση του υποψήφιου για Οσκαρ τραγουδιού του «Crash» και πρέπει να γίνει και η απόσβεση. The show must go on!
7 - 26/02/2006

Ανάσταση καρέ καρέ

της Ελεωνόρας Ορφανίδου


«Προσδοκώ Ανάστασιν νεκρών και ζωήν του μέλλοντος...»
Εντός ολίγου περιμένουμε την Ανάσταση του Θεανθρώπου, έχοντας στο νου ότι η πίστη διευρύνει το πεδίο: Κάποια μέρα, μας διαβεβαιώνει, θα αναστηθούν όλοι... Κάποια μέρα; Στο σινεμά, αυτό έχει γίνει από παλιά. Αν και πολλές φορές με βλάσφημο τρόπο: η Χιονάτη της Ντίσνεϊ ήδη από το 1939 ξαναζούσε μετά το δάγκωμα του φαρμακωμένου μήλου και ο Φράνκενσταϊν το 1931 γινόταν το πρώτο πλάσμα που ανάστησε ένας άνθρωπος, δημιουργώντας το από συρραφές πεθαμένων. Κι ο Κόμης Δράκουλας τι ήταν; Κάποτε ζωντανός, για λίγο νεκρός και μετά... ζωντανός τη νύχτα. Βλέπετε, ο κινηματογράφος δεν δανείστηκε την Ανάσταση μόνο από τη θρησκεία της αγάπης, αλλά και από τους μεσαιωνικούς μαύρους μύθους του τρόμου.Μερικές από τις καλύτερες ιστορίες του μίλησαν για το αδύνατο, την επιστροφή από το Μεγάλο Ταξίδι. Και για το τίμημα που κλήθηκαν να πληρώσουν οι ταξιδιώτες, προκειμένου να κερδίσουν το εισιτήριο μετ' επιστροφής.*Ο Εντουαρντ Ντμίτρικ το 1955 και ο Νιλ Τζόρνταν το 1999, το είπαν κάνοντας την ίδια ταινία! Τίτλος της «Το τέλος μιας σχέσης»: Στο Λονδίνο που βομβαρδίζεται από τους Γερμανούς κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, σκοτώνεται ένας συγγραφέας και η ερωμένη του ζητά από τον Θεό να τον φέρει πίσω, προσφέροντας ως αντάλλαγμα το χωρισμό τους.Η δύναμη της αγάπης νικάει το θάνατο, αλλά το τελικό τίμημα είναι πάλι θάνατος. Και η Ντέμπορα Κερ και η Τζούλιαν Μουρ, στην πρώτη και τη δεύτερη ταινία, πεθαίνουν.*Ανάλογο τέλος έχει και η ηρωίδα της ταινίας του Λαρς Φον Τρίερς «Δαμάζοντας τα κύματα». Πιστεύοντας στη δύναμη της αγάπης της, ζητά με απίστευτη επιμονή τη θεραπεία -πάνω από κάθε λογική και επιστήμη- του ετοιμοθάνατου άντρα της που χτύπησε βαρύτατα σε ένα ατύχημα στην πλατφόρμα εξόρυξης πετρελαίου όπου εργαζόταν. Το θαύμα γίνεται. Αντίτιμο; Ο δικός της ηθικός ξεπεσμός, η εξιλέωση μέσω της πτώσης και τελικά ο θάνατος.*Το 1990 ο Τζόελ Σουμάχερ γυρίζει το «Flatliners». Ο Κίφερ Σάδερλαντ, η Τζούλια Ρόμπερτς και η παρέα τους, όλοι φοιτητές της Ιατρικής, αποτολμούν το αδύνατο: να πεθάνουν και να αναστηθούν για να αποκομίσουν την εμπειρία τής μετά θάνατον ζωής. Φεύγουν, αλλά δεν επιστρέφουν μόνοι, τους ακολουθούν αμαρτίες που αναζητούν εξιλέωση.*Αλλου είδους είναι η οπτική ενός θρησκευόμενου διανοούμενου, του Καρλ Ντράγερ. Στον «Λόγο» που γύρισε το 1955 (Χρυσός Λέων της Βενετίας), ένας τρελός που πιστεύει ότι είναι ο Χριστός και μια κόρη που υπεραγαπά τη μητέρα της, ξαναφέρνουν την τελευταία στη ζωή.Νεκροφάνεια; Οχι, λέει ο Ντράγερ, θαύμα της αγάπης και του εσωτερικού κόσμου του ανθρώπου. Μέσω της Ανάστασης του δανού σκηνοθέτη, οι άνθρωποι γίνονται καλύτεροι!*Η δύναμη της αγάπης ανάστησε ακόμη και τον εξωγήινο «Ε.Τ.» του Σπίλμπεργκ. Μαραζωμένος από τα πειράματα και από το νόστο, σβήνει καλωδιωμένος στα ανθρώπινα εργαστήρια αλλά... η αγάπη των παιδιών ξανανάβει το φωτάκι της ζωής πάνω στο στήθος του. Νεκροφάνεια; Οχι σε μια τόσο γλυκιά ιστορία. Αλλά και ο Χάρι Πότερ, στην «Κάμαρα με τα Μυστικά», επανέφερε στη ζωή όσους και όσα ο αντίπαλός του είχε σκοτώσει. Το γοητευτικό και πλάνο μήνυμά του; Με την υπέρβαση των φυσικών κανόνων, μπορείς να κάνεις από την αρχή τα πάντα!*Η αγάπη ανασταίνει και τη Χιονάτη της Ντίσνεϊ. Η κόρη κείτεται φαρμακωμένη χωρίς ζωή, αλλά ο πρίγκιπας που την ερωτεύτηκε της δίνει το φιλί της ζωής.*Στον κόσμο των μεγάλων, ενδιαφέρον έχει η «Ανάσταση» των Ταβιάνι, μεταφορά του ομώνυμου βιβλίου του Τολστόι. Στη Ρωσία του 1902 ένας πλούσιος πρίγκιπας ερωτεύεται μια χωρική αλλά οι δρόμοι τους χωρίζουν. Πολλά χρόνια μετά, επιστρέφουν, ω του θαύματος, στη νεανική τους ηλικία για να ζήσουν τον έρωτά τους.*Επιστροφή πολλές φορές σημαίνει και εκδίκηση! Οπως με το «Κοράκι» του Αλεξ Πρόγιας το 1994. Γεννημένη μέσα από τους γοτθικούς μύθους του θανάτου, η ιστορία είναι σχεδόν κλασική. Οι νεκροί που πεθαίνουν βίαια και άδικα συχνά επιστρέφουν με τη μορφή ενός πουλιού για να εκδικηθούν.Το αυτό πράτει ο Μπράντον Λι, υποδυόμενος έναν μουσικό που δολοφονήθηκε. Μορφή των κόμικς, το Κοράκι, έγινε ένας σύγχρονος θρύλος καθώς και ο πρωταγωνιστής δολοφονήθηκε στα γυρίσματα της ταινίας. Το 2000 γυρίστηκε η συνέχεια του φιλμ, με το Κοράκι να επιστρέφει για να εκδικηθεί τη δολοφονία της αγαπημένης του.*Η περίπτωση του Δράκουλα και του Φράνκενσταϊν -σε όλες τους τις κινηματογραφικές εκδοχές - είναι διαφορετική. Πλάσματα που οφείλουν τη ζωή τους στο σκοτάδι περνούν στο φως με μόνο στόχο να επιβάλουν παντού τον σκοτεινό τους κόσμο. Νεκροί που ξαναζωντάνεψαν ή φτιάχτηκαν από νεκρούς, τρομακτικοί αλλά και αξιολύπητοι, αιμοσταγείς αλλά και δυστυχισμένοι. Παραμένουν πολύ μόνοι ακόμη κι όταν δεν είναι: Το 1935 αποκτά τη «Νύφη» του («Η νύφη του Φράνκενσταϊν»), αναζητώντας τον δικό του Θεό, δηλαδή τον άνθρωπο, για να λάβει απαντήσεις που δεν μπορεί να του δώσει.*Ξεχωριστής κατηγορίας αναστημένα πλάσματα του σινεμά είναι τα ζόμπι, τα οποία καιρό τώρα έχουν περάσει από το κινηματογραφικό περιθώριο στην κεντρική σκηνή, χάρη σε αριστουργήματα σαν τη «Νύχτα των ζωντανών νεκρών».*Και τι να πει κανείς για την τελευταία σκηνή του «Χάλογουιν»: Η Τζέιμι Λι Κέρτις έχει σκοτώσει τον παρανοϊκό μασκοφόρο, το είδαμε όλοι! Ομως αυτός εξαφανίζεται. Κι ο τρόμος επανέρχεται στα σίκουελ.*Ανάσταση, άλλης πιο επιστημονικής μορφής, έχουμε και στο «Αλιεν: Η αναγέννηση». Μαζί με την κλωνοποίηση της Ελεν Ρίπλεϊ (Σιγκούρνι Γουίβερ), οι επιστήμονες κλωνοποιούν και το εξωγήινο τέρας που κυοφορούσε. Δύο Αναστάσεις σε μία, με τη δεύτερη να απειλεί με καταστροφή ολόκληρο το ανθρώπινο είδος.*Ευτυχώς όλα αυτά είναι σινεμά. Ακόμη και όταν οι ιστορίες δεν είναι σκοτεινές, ακόμη κι όταν η δύναμη της αγάπης νικάει το χρόνο και το θάνατο χωρίς να χρειάζεται αντίβαρο σε αίμα, ακόμη και τότε, όσοι δεν θα είχαμε τη δύναμη ψυχής να φέρνουμε πίσω όσα αγαπάμε, θα παραμέναμε δυστυχείς. Στον κόσμο μας δεν υπάρχουν Χιονάτες με φαρμακωμένα μήλα κι ο Φράνκενσταϊν -αν τελικώς τον έχουν κατασκευάσει- βρέχει ακόμη τις πάνες του.
7 - 26/04/2003