Hollywood goes to Cannes

Οσο και αν το περίφημο ευρωπαϊκό φεστιβάλ σνομπάρει την αμερικανική κινηματογραφική βιομηχανία, δεν παύει να προσβλέπει στη λάμψη των αστέρων και στην τεράστια αγορά της

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ (oimouses.blogspot.com)

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Φεστιβάλ των Κανών, Τιερί Φρεμό, δεν ανησυχεί για το γεγονός ότι ο αμερικανικός κινηματογράφος αντιπροσωπεύεται στο διαγωνιστικό τμήμα της 62ης, διοργάνωσης από μόνο μία ταινία, το «Απόλυτοι μπάσταρδοι» του Κουέντιν Ταραντίνο. Στο κάτω κάτω, αυτός μαζί με τον πρόεδρο, τον παλαίμαχο Ζιλ Ζακόμπ, είναι πίσω από τις επιλογές των ταινιών.

Αντιθέτως, αν και δεν ακούγεται πολύ... καλλιτεχνικό, ο μεσιέ Φρεμό σχεδόν τα έχει βάψει μαύρα για την απουσία από το λόμπι και τις σουίτες του ξενοδοχείου «Κάρλτον», των στελεχών της JP Morgan, της Citigroup, της Atticus Capital και της Texas Pacific group. Οι μισές από αυτές τις εταιρείες-κολοσσούς δεν υπάρχουν πια και οι άλλες είναι υπό κρατική επιτήρηση!

Ως εκ τούτου η Αμερική, που αγόραζε και πούλαγε ταινίες στο μεγαλύτερο κινηματογραφικό παζάρι του κόσμου, φέτος θα είναι πολύ προσεκτική με τα χρήματά της. Αυτός είναι ένας πολύ καλός λόγος για να ανησυχεί ο κ. Φρεμό, ο οποίος γνωρίζει ότι οι 53 ταινίες που θα λάβουν μέρος στο επίσημο κομμάτι του φεστιβάλ είναι απλώς το πρεστίζ και το καλλιτεχνικό προφίλ του. Ολα τα υπόλοιπα είναι οι 4.300 ταινίες που θα αναζητήσουν αγοραστές και διανομείς στις πίσω αίθουσες, στη λεγόμενη διεθνή αγορά ταινιών.

Αυτό είναι μόνο ένα μέρος της «αμερικανικής ιδιαιτερότητας» των Κανών, οι οποίες σνομπάρουν το χολιγουντιανό σινεμά, αλλά θέλουν το αμερικανικό χρήμα· οι οποίες, ακόμη, βραβεύουν με Χρυσό Φοίνικα τον Γκας Βαν Σαντ αλλά στην τελετή έναρξης προβάλλουν τον «Κώδικα Ντα Βίντσι»· οι οποίες εκτιμούν αφάνταστα τον Ντέιβιντ Λιντς αλλά περιμένουν με αγωνία και την παρουσία του Ζαν-Κλοντ βαν Νταμ, της Σάρον Στόουν, της Πάμελα Αντερσον και του Μπιλ Κλίντον.

Πώς γίνεται, κάθε χρόνο, η παντρειά όλου αυτού του γκλάμουρ και του life style με τους αδερφούς Νταρντέν, τον Νάνι Μορέτι και τον Θόδωρο Αγγελόπουλο; «Μόνο οι Γάλλοι και το χρήμα μπορούν να το κάνουν» έγραφε ο «Independent», με αφορμή την παγκόσμια πρεμιέρα, στο γαλλικό θέρετρο, της χολιγουντιανής «Συμμορίας των 13» του Στίβεν Σόντεμπεργκ, παλιού νικητή του φεστιβάλ, ο οποίος έχει γίνει πια και του... εμπορικού!

Η αλήθεια είναι ότι η αμερικανική βιομηχανία του θεάματος ήταν πάντα ευπρόσδεκτη στις Κάνες, και τότε που το αρνιόταν μετ' επιτάσεως, και τώρα που απλώς δεν το λέει δυνατά. Οπως φάνηκε και από εκείνο το πρωινό του Μαΐου του 1954, που ο Ρόμπερτ Μίτσαμ κάλυψε, παρουσία φωτογράφων στην Κρουαζέτ, τα στήθη της στάρλετ Σιμόνε Σίλβα, της πρώτης ωραίας που ξεγυμνώθηκε για να γίνει σταρ.

Η διάσημη φωτογραφία του Ρόμπερτ Μίτσαμ με τη στάρλετ Σιμόνε Σίλβα στην Κρουαζέτ. Η διάσημη φωτογραφία του Ρόμπερτ Μίτσαμ με τη στάρλετ Σιμόνε Σίλβα στην Κρουαζέτ. Ο τότε ισχυρός άνδρας του φεστιβάλ Ρομπέρ Φαβρ λε Μπρε έδιωξε κακήν κακώς τη Σίλβα από τις Κάνες (μετά και την αποτυχία της στο Χόλιγουντ αυτοκτόνησε), διότι οι αμερικανοί παραγωγοί μαζί με την Γκρέις Κέλι αποφάσισαν να φύγουν και να μποϊκοτάρουν το «αίσχος» των Κανών, φοβούμενοι την επιστροφή στην πατρίδα και τον κραταιό τότε Κώδικα Χέιζ.

Αγωνιώντας κυρίως για τα υπέροχα δολάρια που θα έφευγαν μαζί τους, ο Λε Μπρε ξεκίνησε αμέσως διαπραγματεύσεις για να τους πείσει να μείνουν.

Την άλλη χρονιά, που ξεγυμνώθηκε στην Κρουαζέτ η Μπριζίτ Μπαρντό, ο πρόεδρος του Φεστιβάλ δεν ενοχλήθηκε καθόλου. Δύο παραδόσεις είχαν γεννηθεί, ευνοώντας τη εδραίωση των Κανών: η παρουσία και ο πρωταγωνιστικός ρόλος των φωτογράφων και οι γυμνές στάρλετ της Κρουαζέτ, τις οποίες ανταγωνίστηκαν μεγάλα ονόματα και εξ Αμερικής, όπως η Ελίζαμπεθ Τέιλορ, η Τζέιν Μάσφιλντ, η Κιμ Νόβακ, ακόμη και η Ντόρις Ντέι.

Το Χόλιγουντ είχε φτάσει στις Κάνες ήδη πριν από τον πόλεμο. Το 1939 είχαν ήδη σταλεί οι κόπιες του «Μάγου του Οζ» και του «Μόνο οι άγγελοι έχουν φτερά», μαζί με τους Μέι Γουέστ, Γκάρι Κούπερ και Νόρμα Σίρερ.

Μετά τον πόλεμο, στα πρώτα χρόνια του φεστιβάλ, το γαλλικό κράτος, για να προσελκύσει παραγωγούς και αστέρες του Χόλιγουντ αλλά και για να ανταποδώσει την οικονομική βοήθεια που λάμβανε από την Αμερική, προσέφερε πολλές διευκολύνσεις και προνόμια στους Αμερικανούς.

Οι Αμερικανοί ξανάρχονται

Μέχρι που επέτρεπε να καταπλεύσει στην παραλία των Κανών σκάφος του αμερικανικού στόλου, το οποίο διοργάνωνε και πάρτι προσκαλώντας διασημότητες, Αμερικανούς και μη, σε μίνι κρουαζιέρες στην Κυανή Ακτή.

Ηδη από το 1949, εκλεκτοί του σινεμά και του χρήματος από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού επισκέπτονταν τον Μάιο την πόλη. Ο Ορσον Ουέλς, ο Τάιρον Πάουερ, ο Ερολ Φλιν, η Νόρμα Σίρερ ήταν μόνο μερικοί από τους αμερικανούς αστέρες που βρέθηκαν στο κοσμοπολίτικο θέρετρο και ήπιαν και μια σαμπάνια πάνω στο καταδρομικό υπογράφοντας αυτόγραφα στους ναύτες.

Κάτοικοι των Κανών και ιθύνοντες του φεστιβάλ, πάντως, σταμάτησαν με διαμαρτυρίες και διαβήματα την αμερικανική στρατιωτική παρουσία επικαλούμενοι την καλλιτεχνική φύση των εκδηλώσεων!

Στην ουσία οι αμερικανοί φαντάροι έφυγαν υπό την πίεση του διπολικού κόσμου που σχηματιζόταν, ενώ οι αμερικανοί τραπεζίτες και παραγωγοί έμειναν, γιατί έπρεπε να αναπτυχθεί ο εμπορικός χαρακτήρας μιας διοργάνωσης που είχε μεν καλλιτεχνική φύση αλλά και εμπορικό σκοπό.

Οι Κάνες πάτησαν πάνω στους Αμερικανούς και οι Αμερικανοί πάτησαν πάνω στις Κάνες. Και οι δυο έκαναν τη δουλειά τους. Γι' αυτό και το Μάη του '68, ο Φαβρ λε Μπρε, επενέβη πάλι υπέρ των Αμερικανών, αρνούμενος να διακόψει τις εργασίες του φεστιβάλ, παρά τα γεγονότα του Παρισιού.

Επικαλέστηκε τον διεθνή του χαρακτήρα, που δεν έπρεπε να επηρεαστεί από μια... εσωτερική γαλλική υπόθεση! Ολοι ήξεραν, όμως, ότι δεν ήθελε να διακόψει τις εργασίες της αγοράς ταινιών και να δυσαρεστήσει τους μεγαλοπαραγωγούς του Χόλιγουντ, που έκαναν μπίζνες στα παρασκήνια.

Το φεστιβάλ διεκόπη, αλλά οι Αμερικανοί ξανάρθαν του χρόνου, φροντίζοντας να στέλνουν πάντοτε τα μεγαλύτερα αστέρια τους, συντηρώντας σιωπηρά τη μυθολογία γύρω από το μεγαλύτερο φεστιβάλ του κόσμου.

Ποτέ τα μεγάλα στούντιο δεν επιχείρησαν συστηματική διείσδυση στο διαγωνιστικό τμήμα των Κανών, έστελναν μάλιστα τις ταινίες τους να προβληθούν εκτός συναγωνισμού μόνο εάν είχαν κάνει ήδη τον κύκλο τους στις αμερικανικές αίθουσες. Διότι, από τη δεκαετία του '50, φοβόντουσαν την απόρριψη του κοινού των Κανών και το γιουχάισμα την ώρα της προβολής. Για μια ταινία που κόστιζε πολλά εκατομμύρια δολάρια εξίσου επικίνδυνες ήταν και οι επευφημίες που θα συνόδευαν τον χαρακτηρισμό της ως καλλιτεχνικής! Διότι και τα δυο, στο Ντάλας, δεν θα έκοβαν εισιτήρια...

Το Χόλιγουντ επέλεξε τον δικό του τρόπο. Αν εξαιρέσεις συμμετοχές που δεν είχαν και καμιά τύχη, όπως το υπέροχο «Λος Αντζελες Εμπιστευτικό» με την Κιμ Μπέισινγκερ το 1997, συνέχισε να σκέπτεται οικονομικά κι έκανε περίπου θεσμό τις παγκόσμιες πρεμιέρες. Μεγαλύτερη δωρεάν ή και πληρωμένη διαφημιστική καμπάνια δεν θα μπορούσε να γίνει πουθενά.

Χιλιάδες δημοσιογράφοι μεταδίδουν εικόνα, ήχο κι εντυπώσεις από την ταινία που προβάλλεται πρώτη φορά στο φεστιβάλ. Για όσους δεν θυμούνται, το «Μουλέν Ρουζ» του Μπαζ Λούρμαν, με τη Νικόλ Κίντμαν, έκανε πρεμιέρα στο 54ο Φεστιβάλ των Κανών, η «Τροία» του Βόλφγκανγκ Πίτερσεν, με τον Μπραντ Πιτ, στο 57ο, το σίκουελ του «Μάτριξ» στο 53ο, και πέρυσι έγινε χαμός με τον «Κώδικα Ντα Βίντσι».

Και η Αντζελίνα παρούσα

Εχει τόσο μεγάλη διεθνή απήχηση αυτή η διαδικασία, που ο Πίτερ Τζάκσον πρόβαλε στις Κάνες ένα εικοσάλεπτο από τον «Αρχοντα των δαχτυλιδιών» πριν καν ολοκληρωθούν τα γυρίσματα της πρώτης ταινίας της τριλογίας του.

Σε παγκόσμια πρώτη προβλήθηκε στις Κάνες το τρέιλερ του «Καρχαριομάχου», της ταινίας κινούμενων σχεδίων της Dreamwork, το οποίο συνόδευαν οι Γουίλ Σμιθ και Αντζελίνα Τζολί, που δάνειζαν τις φωνές τους στην ταινία. Και φέτος, οι Κάνες ανοίγουν με το «UP», το νέο animation της Pixar.

Οπως έγραψαν παλιά οι «Los Angeles Times», είχαν πολλούς λόγους οι Κάνες και το Λος Αντζελες να γίνουν αδελφές πόλεις, και έγιναν. Η Αμερική εξάλλου μετράει 15 Χρυσούς Φοίνικες! Ναι, κυρίως από το ανεξάρτητο σινεμά. Αλλά από εκεί δεν αλιεύει νικητές πλέον και ο θείος Οσκαρ; *

Πάντα ένα βήμα μπροστά

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Πριν περάσουν στην ιστορία πάτησαν πάνω στα κόκκινα χαλιά που στρώνει κάθε Μάιο η γαλλική λουτρόπολη των Κανών.

«Τρίτος άνθρωπος», «Ντόλτσε Βίτα», «Βιριδιάνα», «Γατόπαρδος», «Ενας άντρας, μια γυναίκα», «Μπλόου απ», «Θάνατος στη Βενετία», «Ο ταξιτζής», «Αποκάλυψη τώρα», «Καγκεμούσα», «Παρίσι-Τέξας», «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες», «Ατίθαση καρδιά», «Μαθήματα πιάνου», «Pulp Fiction», «Underground», «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».Ατελείωτος είναι, από το 1946, ο κατάλογος των ταινιών που έφυγαν από τις Κάνες με το Χρυσό Φοίνικα, μένοντας για πάντα στην καρδιά των σινεφίλ. Οποιες ενστάσεις κι αν έχει κανείς κι υπάρχουν αρκετές, δεν μπορεί παρά να παραδεχθεί ότι το Φεστιβάλ των Κανών είναι το ετήσιο βαρόμετρο της ποιοτικής κινηματογραφικής παραγωγής. Μια «κακή» χρονιά στις Κάνες αντανακλά την παγκόσμια κινηματογραφική ύφεση. Οχι, δεν είναι τα Οσκαρ που δίνουν τον τόνο, όσο κι αν προσπαθεί η αμερικάνικη βιομηχανία να αποκτήσει και αυτό το προνόμιο.Οι κατεξοχήν συντηρητιές επιλογές των εκλεκτόρων της αμερικανικής βιομηχανίας, το γεγονός ότι στα Οσκαρ διαγωνίζονται μόνο αγγλόφωνες ταινίες, και η επιρροή των στούντιο δεν επιτρέπουν «στενές σχέσεις» με το άλλο σινεμά, τις κινηματογραφίες του κόσμου αλλά και την άλλη Αμερική, των ανεξάρτητων ή των... αιρετικών.

* Ο Σκορσέζε ακόμη αναμένει το Οσκαρ του, αλλά ήδη από το 1976 πήρε τον Χρυσό Φοίνικα με τον «Ταξιτζή».Η κριτική επιτροπή των Κανών δεν απαρτίζεται από αγγέλους. Λάθη και παραλείψεις, ακόμη και θολές βραβεύσεις ψιθυρίζεται πως έχουν γίνει.* Υπήρξαν χρονιές «σαλάτες», βραβεύτηκαν ταινίες που δεν απευθύνονταν σε κανέναν. Είναι δύσκολο να φανταστούμε όμως ότι θα βραβεύονταν ποτέ με το Χρυσό Φοίνικα ταινίες σαν το «Συνηθισμένοι άνθρωποι», τον «Γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες» και τον «Ανθρωπο της Βροχής».* Οι δύο όχθες του ωκεανού συνέπεσαν μόνο μια φορά, βραβεύοντας το «Μάρτι» του Ντέλμπερτ Μαν το 1955.Το θαύμα δεν ξανάγινε, μολονότι οι Κάνες άφησαν τον Χρυσό τους Φοίνικα να ταξιδέψει στη χώρα του Χόλιγουντ ουκ ολίγες φορές: Βραβεύοντας το τρομερό αλλά ατίθασο για τα αμερικανικά μέτρα παιδί του, τον Ορσον Ουέλς (για τον «Οθέλλο» που εκπροσωπούσε το Μαρόκο), τον Γουίλιαμ Γουάιλερ (για το «Ανθρωπος δίχως όπλα»), τον Ρόμπερτ Αλτμαν (για το «MASH»), τον Τζέρι Σάτζμπεργκ (για το «Σκιάχτρο»), τον Φράνσις Κόπολα δύο φορές (για τη «Συνομιλία» και το «Αποκάλυψη Τώρα»), τον Μπομπ Φόσι (για το «Η παράσταση αρχίζει»), τον Κώστα Γαβρά (για τον «Αγνοούμενο»), τον Στίβεν Σόντεμπεργκ (για το «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες»), τον Ντέιβιντ Λιντς (για την «Ατίθαση Καρδιά»), τον Τζόελ Κοέν (για το «Μπάρτον Φινκ»), τον Κουεντίν Ταραντίνο (για το «Pulp Fiction»).

* Κι ενώ η συντηρητική Αμερική δεν μπορούσε εν έτει 1993 να δώσει Οσκαρ στην Τζέιν Κάμπιον για την καταπληκτική σκηνοθεσία στα «Μαθήματα πιάνου» (γυνή γαρ, είπαν αυτοί που ξέρουν) η κριτική επιτροπή των Κανών υπό τον Λουί Μαλ δεν είχε κανένα πρόβλημα να αγγίξουν γυναικεία χέρια τον Χρυσό Φοίνικα.* Το «άλλο βλέμμα» των Κανών διεφάνη στις περιόδους μεγάλων αλλαγών, τότε που το σινεμά άλλαζε ρου μαζί με την κοινωνία. Το 1949 βραβεύει τον «Τρίτο Ανθρωπο» του Κάρολντ Ριντ, μια ταινία για τις συνέπειες του πολέμου στην ηθική, ή πώς γίνεται η προδοσία αποδεκτή, οι εχθροί φίλοι και οι καλοί άνθρωποι ανήθικοι.Την ίδια εποχή βράβευε το Χόλιγουντ, το πολύ καλό «Ολοι οι άνθρωποι του βασιλιά» του Ρόσεν, μια ταινία για την άνοδο και την πτώση ενός γερουσιαστή. Η διαφορά όμως στο μήνυμα είναι εμφανής!* Τη δεκαετία του '50, ευρωπαίοι κριτικοί -οι μετέπειτα διάσημοι σκηνοθέτες της νουβέλ βαγκ, ανακαλύπτουν τους αμερικανούς σκηνοθέτες που βάζουν την προσωπική τους σφραγίδα σε κατά παραγγελία ταινίες, κάνοντας μικρά αριστουργήματα.Οι λεγόμενοι «μικροί δημιουργοί» αναγνωρίζονται ως ισάξιοι των ευρωπαϊκών τεράτων, αλλά τα Οσκαρ επιμένουν στις καλές μεν αλλά αναγνωρισμένες ήδη αξίες των Ντε Μιλ, Καζάν, Λιν και Γουάιλερ. Οι Κάνες έχουν τους δικούς τους ήρωες: Ντε Σίκα, Ουέλς, Κινουγκάσα, Κλουζό και Μαρσέλ Καμί.

* Η αναγνώριση για τους αμερικανούς δημιουργούς, στις ΗΠΑ, έρχεται μια δεκαετία αργότερα, τότε που το κοινό δεν πηγαίνει απλά σινεμά, αλλά επιλέγει να δει μια συγκεκριμένη ταινία. Ολα αυτά ήταν ήδη κεκτημένα στην Ευρώπη που βραβεύει τον Φελίνι, τον πρώτο σκηνοθέτη που το όνομά του προηγήθηκε του τίτλου των ταινιών του, και την «Ντόλτσε Βίτα», τον Βισκόντι, τον Αντονιόνι του «Μπλόου Απ», το βρετανικό free cinema.

* Τη δεκαετία του '80 οι Κάνες έδειξαν την πραγματική τους διαφορά: Την περίοδο που ο συντηρητισμός της ριγκανικής εποχής στην Αμερική αναδείκνυε ταινίες σαν το «Συνηθισμένοι άνθρωποι», «Ο σοφέρ της κυρίας Ντέιζι», «Πέρα από την Αφρική», η άλλη πλευρά αναζήτησε το καλό σινεμά απ' όπου κι αν προέρχεται: «Η παράσταση αρχίζει», «Ο αγνοούμενος», «Παρίσι Τέξας», «Ο μπαμπάς λείπει σε ταξίδι για δουλειές», «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες».

* Τα κακά έμειναν για το τέλος: Πάρα πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι ο επί πολλά έτη διευθυντής του Φεστιβάλ, Ζιλ Ζακόμπ, μοίραζε με ένα δικό του τρόπο την τράπουλα, ώστε τα βραβεία να έχουν μια συγκεκριμένη κάθε φορά κατεύθυνση.

* Το '93 και το '94 όταν ήταν στα φόρτε της η αμερικανοευρωπαϊκή διένεξη για την GATT, για να περάσει αμερικανική ταινία στο διαγωνιστικό τμήμα των Κανών έπρεπε να είναι το «Θάνατος στη Βενετία», το «Λα Στράντα» και ο «Νονός» μαζί.Μόλις έληξαν οι διενέξεις, άρχισε ο αποκλεισμός των ασιατικών ταινιών, κάποιες άλλες χρονιές οι ταινίες ήταν άνευρες, καθόλου πρωτότυπες αλλά -πράγμα ύποπτο- έπαιζαν αρμονικά με τις κινηματογραφικές δυνάμεις παραγωγής και διανομής.

Οι επιλογές στο διαγωνιστικό τμήμα δεν ήταν πάντοτε οι καλύτερες, οι πριμοδοτήσεις κάποιων κινηματογραφικών σχολών εμφανείς όπως και η προσπάθεια εξισορρόπησης της τέχνης και της -αλά Χόλιγουντ- λάμψης της διοργάνωσης.Ολα αυτά όμως αφορούν την κριτική, την παραγωγή, τη διανομή, τους συντελεστές. Για τους υπόλοιπους οι Κάνες είναι μια κινηματογραφική γιορτή που προτείνει τις δικές της ταινίες στους σινεφίλ του κόσμου.Ακόμη να πούμε ότι τα βραβεία δεν μας αφορούν -πολλές ταινίες που αγαπήσαμε δεν πήραν ποτέ τους κανένα βραβείο. Αλλά στη μνήμη έρχεται η στιγμή που φωνάξαμε «Το πήρε», όταν είδαμε τον Θόδωρο Αγγελόπουλο να ανεβαίνει στη σκηνή και να κρατάει στα χέρια του το ελληνικό σινεμά, προσφέροντάς του μια μέρα, ... μια αιωνιότητα.

ART & ΘΕΑΜΑΤΑ - 06/05/2001

Πάντα ένα βήμα μπροστά

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Πριν περάσουν στην ιστορία πάτησαν πάνω στα κόκκινα χαλιά που στρώνει κάθε Μάιο η γαλλική λουτρόπολη των Κανών.

«ΜΙΑ ΑΙΩΝΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΜΙΑ ΜΕΡΑ»

«Τρίτος άνθρωπος», «Ντόλτσε Βίτα», «Βιριδιάνα», «Γατόπαρδος», «Ενας άντρας, μια γυναίκα», «Μπλόου απ», «Θάνατος στη Βενετία», «Ο ταξιτζής», «Αποκάλυψη τώρα», «Καγκεμούσα», «Παρίσι-Τέξας», «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες», «Ατίθαση καρδιά», «Μαθήματα πιάνου», «Pulp Fiction», «Underground», «Μια αιωνιότητα και μια μέρα».

Ατελείωτος είναι, από το 1946, ο κατάλογος των ταινιών που έφυγαν από τις Κάνες με το Χρυσό Φοίνικα, μένοντας για πάντα στην καρδιά των σινεφίλ. Οποιες ενστάσεις κι αν έχει κανείς κι υπάρχουν αρκετές, δεν μπορεί παρά να παραδεχθεί ότι το Φεστιβάλ των Κανών είναι το ετήσιο βαρόμετρο της ποιοτικής κινηματογραφικής παραγωγής.

Μια «κακή» χρονιά στις Κάνες αντανακλά την παγκόσμια κινηματογραφική ύφεση. Οχι, δεν είναι τα Οσκαρ που δίνουν τον τόνο, όσο κι αν προσπαθεί η αμερικάνικη βιομηχανία να αποκτήσει και αυτό το προνόμιο.

Οι κατεξοχήν συντηρητικές επιλογές των εκλεκτόρων της αμερικανικής βιομηχανίας, το γεγονός ότι στα Οσκαρ διαγωνίζονται μόνο αγγλόφωνες ταινίες, και η επιρροή των στούντιο δεν επιτρέπουν «στενές σχέσεις» με το άλλο σινεμά, τις κινηματογραφίες του κόσμου αλλά και την άλλη Αμερική, των ανεξάρτητων ή των... αιρετικών.

«ΑΝΤΕΡΓΚΡΑΟΥΝΤ»

* Ο Σκορσέζε ακόμη αναμένει το Οσκαρ του, αλλά ήδη από το 1976 πήρε τον Χρυσό Φοίνικα με τον «Ταξιτζή».

Η κριτική επιτροπή των Κανών δεν απαρτίζεται από αγγέλους. Λάθη και παραλείψεις, ακόμη και θολές βραβεύσεις ψιθυρίζεται πως έχουν γίνει.

* Υπήρξαν χρονιές «σαλάτες», βραβεύτηκαν ταινίες που δεν απευθύνονταν σε κανέναν. Είναι δύσκολο να φανταστούμε όμως ότι θα βραβεύονταν ποτέ με το Χρυσό Φοίνικα ταινίες σαν το «Συνηθισμένοι άνθρωποι», τον «Γύρο του κόσμου σε 80 ημέρες» και τον «Ανθρωπο της Βροχής».

* Οι δύο όχθες του ωκεανού συνέπεσαν μόνο μια φορά, βραβεύοντας το «Μάρτι» του Ντέλμπερτ Μαν το 1955.

Το θαύμα δεν ξανάγινε, μολονότι οι Κάνες άφησαν τον Χρυσό τους Φοίνικα να ταξιδέψει στη χώρα του Χόλιγουντ ουκ ολίγες φορές: Βραβεύοντας το τρομερό αλλά ατίθασο για τα αμερικανικά μέτρα παιδί του, τον Ορσον Ουέλς (για τον «Οθέλλο» που εκπροσωπούσε το Μαρόκο), τον Γουίλιαμ Γουάιλερ (για το «Ανθρωπος δίχως όπλα»), τον Ρόμπερτ Αλτμαν (για το «MASH»), τον Τζέρι Σάτζμπεργκ (για το «Σκιάχτρο»), τον Φράνσις Κόπολα δύο φορές (για τη «Συνομιλία» και το «Αποκάλυψη Τώρα»), τον Μπομπ Φόσι (για το «Η παράσταση αρχίζει»), τον Κώστα Γαβρά (για τον «Αγνοούμενο»), τον Στίβεν Σόντεμπεργκ (για το «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες»), τον Ντέιβιντ Λιντς (για την «Ατίθαση Καρδιά»), τον Τζόελ Κοέν (για το «Μπάρτον Φινκ»), τον Κουεντίν Ταραντίνο (για το «Pulp Fiction»).

«Η ΓΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΣΙΟΥ»

* Κι ενώ η συντηρητική Αμερική δεν μπορούσε εν έτει 1993 να δώσει Οσκαρ στην Τζέιν Κάμπιον για την καταπληκτική σκηνοθεσία στα «Μαθήματα πιάνου» (γυνή γαρ, είπαν αυτοί που ξέρουν) η κριτική επιτροπή των Κανών υπό τον Λουί Μαλ δεν είχε κανένα πρόβλημα να αγγίξουν γυναικεία χέρια τον Χρυσό Φοίνικα.

* Το «άλλο βλέμμα» των Κανών διεφάνη στις περιόδους μεγάλων αλλαγών, τότε που το σινεμά άλλαζε ρου μαζί με την κοινωνία. Το 1949 βραβεύει τον «Τρίτο Ανθρωπο» του Κάρολντ Ριντ, μια ταινία για τις συνέπειες του πολέμου στην ηθική, ή πώς γίνεται η προδοσία αποδεκτή, οι εχθροί φίλοι και οι καλοί άνθρωποι ανήθικοι.

Την ίδια εποχή βράβευε το Χόλιγουντ, το πολύ καλό «Ολοι οι άνθρωποι του βασιλιά» του Ρόσεν, μια ταινία για την άνοδο και την πτώση ενός γερουσιαστή. Η διαφορά όμως στο μήνυμα είναι εμφανής!

* Τη δεκαετία του '50, ευρωπαίοι κριτικοί -οι μετέπειτα διάσημοι σκηνοθέτες της νουβέλ βαγκ, ανακαλύπτουν τους αμερικανούς σκηνοθέτες που βάζουν την προσωπική τους σφραγίδα σε κατά παραγγελία ταινίες, κάνοντας μικρά αριστουργήματα.

Οι λεγόμενοι «μικροί δημιουργοί» αναγνωρίζονται ως ισάξιοι των ευρωπαϊκών τεράτων, αλλά τα Οσκαρ επιμένουν στις καλές μεν αλλά αναγνωρισμένες ήδη αξίες των Ντε Μιλ, Καζάν, Λιν και Γουάιλερ. Οι Κάνες έχουν τους δικούς τους ήρωες: Ντε Σίκα, Ουέλς, Κινουγκάσα, Κλουζό και Μαρσέλ Καμί.

«ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΙΑΝΟΥ»

* Η αναγνώριση για τους αμερικανούς δημιουργούς, στις ΗΠΑ, έρχεται μια δεκαετία αργότερα, τότε που το κοινό δεν πηγαίνει απλά σινεμά, αλλά επιλέγει να δει μια συγκεκριμένη ταινία. Ολα αυτά ήταν ήδη κεκτημένα στην Ευρώπη που βραβεύει τον Φελίνι, τον πρώτο σκηνοθέτη που το όνομά του προηγήθηκε του τίτλου των ταινιών του, και την «Ντόλτσε Βίτα», τον Βισκόντι, τον Αντονιόνι του «Μπλόου Απ», το βρετανικό free cinema.

* Τη δεκαετία του '80 οι Κάνες έδειξαν την πραγματική τους διαφορά: Την περίοδο που ο συντηρητισμός της ριγκανικής εποχής στην Αμερική αναδείκνυε ταινίες σαν το «Συνηθισμένοι άνθρωποι», «Ο σοφέρ της κυρίας Ντέιζι», «Πέρα από την Αφρική», η άλλη πλευρά αναζήτησε το καλό σινεμά απ' όπου κι αν προέρχεται: «Η παράσταση αρχίζει», «Ο αγνοούμενος», «Παρίσι Τέξας», «Ο μπαμπάς λείπει σε ταξίδι για δουλειές», «Σεξ, ψέματα και βιντεοταινίες».

* Τα κακά έμειναν για το τέλος: Πάρα πολλοί είναι αυτοί που υποστηρίζουν ότι ο επί πολλά έτη διευθυντής του Φεστιβάλ, Ζιλ Ζακόμπ, μοίραζε με ένα δικό του τρόπο την τράπουλα, ώστε τα βραβεία να έχουν μια συγκεκριμένη κάθε φορά κατεύθυνση.

* Το '93 και το '94 όταν ήταν στα φόρτε της η αμερικανοευρωπαϊκή διένεξη για την GATT, για να περάσει αμερικανική ταινία στο διαγωνιστικό τμήμα των Κανών έπρεπε να είναι το «Θάνατος στη Βενετία», το «Λα Στράντα» και ο «Νονός» μαζί.

Μόλις έληξαν οι διενέξεις, άρχισε ο αποκλεισμός των ασιατικών ταινιών, κάποιες άλλες χρονιές οι ταινίες ήταν άνευρες, καθόλου πρωτότυπες αλλά -πράγμα ύποπτο- έπαιζαν αρμονικά με τις κινηματογραφικές δυνάμεις παραγωγής και διανομής.

«ΡULΡ FICTION»

Οι επιλογές στο διαγωνιστικό τμήμα δεν ήταν πάντοτε οι καλύτερες, οι πριμοδοτήσεις κάποιων κινηματογραφικών σχολών εμφανείς όπως και η προσπάθεια εξισορρόπησης της τέχνης και της -αλά Χόλιγουντ- λάμψης της διοργάνωσης.

Ολα αυτά όμως αφορούν την κριτική, την παραγωγή, τη διανομή, τους συντελεστές. Για τους υπόλοιπους οι Κάνες είναι μια κινηματογραφική γιορτή που προτείνει τις δικές της ταινίες στους σινεφίλ του κόσμου.

Ακόμη να πούμε ότι τα βραβεία δεν μας αφορούν -πολλές ταινίες που αγαπήσαμε δεν πήραν ποτέ τους κανένα βραβείο. Αλλά στη μνήμη έρχεται η στιγμή που φωνάξαμε «Το πήρε», όταν είδαμε τον Θόδωρο Αγγελόπουλο να ανεβαίνει στη σκηνή και να κρατάει στα χέρια του το ελληνικό σινεμά, προσφέροντάς του, μια μέρα... μια αιωνιότητα.

ART & ΘΕΑΜΑΤΑ - 06/05/2001

Ο ψυχρός πόλεμος των Κανών

Της ΕΛΕΩΝΟΡΑΣ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Η απάντηση στην ερώτηση «γιατί είναι γνωστές οι Κάνες παγκοσμίως» δεν είναι τόσο προφανής, όσο νομίζει ο θαυμαστός, αλλά νέος, κόσμος των σινεφίλ. Πριν από το 1939, πρώτη χρονιά διεξαγωγής του ομώνυμου Φεστιβάλ Κινηματογράφου, η λουτρόπολη της Μεσογείου ήταν γνωστή ως τόπος ενός ευρωπαϊκού εφιάλτη! Ο εκ Καρχηδόνος Αννίβας νίκησε το 216 π.Χ. τις ρωμαϊκές λεγεώνες του Αυγούστου, σφάζοντας πάνω από πενήντα χιλιάδες λεγεωνάριους. Για τη μεγάλη του νίκη, ο Αννίβας έλαβε από τους επιτελείς του ένα κάνιστρο γεμάτο από δαχτυλίδια νεκρών λεγάτων, συγκλητικών και υπάτων. Βραβείο πλήρους δόξης, αλλά κενό ουσίας όπως έδειξε η ζωή: Οι Ρωμαίοι είχαν εφεδρείες, ανασυντάχθηκαν και ο Hannibal έμεινε τελικώς ante portas.Οι Κάνες μετά έσβησαν απ' το χάρτη. Μέχρι που το 1939 φάνηκε ότι πολιτική μπορεί να ασκείται όχι μόνο μέσω ακοντίων, αλλά και μέσω σινεμά: ο Λουί Λιμιέρ (ο πατέρας του κινηματογράφου) έπεισε τη γαλλική κυβέρνηση να δημιουργήσει το... δημοκρατικό αντίβαρο, στη φασιστική Μόστρα της Βενετίας. Τη δεύτερη μέρα των προβολών του 1ου Φεστιβάλ των Κανών, η Γαλλία κήρυξε τον πόλεμο στη Γερμανία και όλα τελείωσαν πριν ξεκινήσουν! Επρεπε να περάσουν 63 χρόνια για να προβληθούν οι ταινίες που θα ελάμβαναν μέρος σ' εκείνο το φεστιβάλ του πολέμου. Ετσι, το 2002, κέρδισε το Χρυσό Φοίνικα του 1939, η ταινία του Σεσίλ Ντε Μιλ «Union Pacific». Οταν οι Κάνες ξανάνοιξαν τις πύλες τους στις ταινίες, το 1946, η γαλλική διανόηση φανταζόταν ότι θα δημιουργούσε ένα μικρόκοσμο έξω από τις ιδεολογικές και πολιτικές συγκρούσεις της εποχής. Υπολόγιζε χωρίς τις ταινίες και τον ψυχρό πόλεμο! Ηδη από το 1950, στην άλλη πλευρά του ωκεανού, συζητούν για την... κομμουνιστική εισβολή στη Γαλλία, που βραβεύει, το 1953, την ταινία του Κλουζό « Το μεροκάματο του τρόμου», στο οποίο παίζει ένας δηλωμένος κομμουνιστής, ο Υβ Μοντάν!
**Ο Κλουζό τουλάχιστον, δεν έδειξε όπως ο Ρενέ το '56 στο ντοκιμαντέρ «Νύχτα και Καταχνιά» εικόνες από το Αουσβιτς. Η ταινία κόπηκε από το διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ.. **Ο ψυχρός πόλεμος έκανε τις Κάνες άνω κάτω. Κινέζοι αποχωρούσαν όταν έβλεπαν συμμετοχές από την Ταϊβάν, Αμερικανοί διαμαρτύρονταν όταν βραβεύονταν σοβιετικές ταινίες. Ο Ντασσέν συμμετέχει ως πολιτικός πρόσφυγας, ο Ντόναλντ Τράμπο επίσης.**Το 1961 βραβεύει τη «Βιριδιάνα» του Μπουνιουέλ! Το δικτατορικό καθεστώς του Φράνκο διαμαρτύρεται και περνάει τη βράβευση στα ψιλά των εφημερίδων, ενώ η Καθολική Εκκλησία κατακεραυνώνει σε επίσημη ανακοίνωσή της την ταινία, το φεστιβάλ, το σινεμά και ό,τι άλλο σχετιζόταν με το βέβηλο δημιουργό. **Το επόμενο χτύπημα ήταν γαλλικό. Ο Μάης του '68 συνέπεσε με τον φεστιβαλικό Μάη των Κανών. Το Παρίσι φάνταζε πολύ μακρινό, αλλά στις 20 Μαΐου το Φεστιβάλ είχε κλείσει πρόωρα τις πόρτες: η εισβολή των φοιτητών και η άρνηση πολλών σκηνοθετών να παρουσιάσουν τις ταινίες τους ενώ έξω «γινόταν επανάσταση», ήταν η απάντηση της ζωής σε κοινό και διοργανωτές.**Η εξέγερση του '68 έκανε πολιτικό το φεστιβάλ του 1969. Ο Γαβράς με το «Ζ» και οι Χόπερ και Αντερσον με τα «Ξένοιαστος καβαλάρης» και «If», ήταν ό,τι πιο πολιτικό βραβεύτηκε στις Κάνες.**Την επόμενη χρονιά φιλοξενείται εκτός διαγωνισμού το «Woodstock». Και το «Φράουλες και αίμα», μια ταινία για την επανάσταση των νέων στα αμερικανικά πανεπιστήμια διεκδικεί αλλά χάνει τον Χρυσό Φοίνικα. **Οι τουρκικές φυλακές και η σκληρότητα της τουρκικής κοινωνίας βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων το 1978 χάρη στο αριστούργημα του Αλαν Πάρκερ «Το εξπρές του μεσονυχτίου», ενώ ένα χρόνο μετά ο πόλεμος του Βιετνάμ συγκλονίζει μέσα από τις εικόνες του Κόπολα, στο «Αποκάλυψη τώρα».Απαγορεύσεις και συγκίνηση**Η Τουρκία ξανάρχεται στο προσκήνιο όταν οι Κάνες απονέμουν τον Χρυσό Φοίνικα του 1982, εξ ημισείας στην ταινία του Γιλμάζ Γκιουνέι «Ο δρόμος» και στον «Αγνοούμενο» του Γαβρά. Το τουρκικό δικτατορικό καθεστώς δείχνει τα δόντια του καίγοντας τις κόπιες της ταινίας και απαγορεύοντας οποιαδήποτε αναφορά, δημόσια ή ιδιωτική. Αλλά και το 2002, μετά τη χούντα, το τουρκικό κράτος διαμαρτύρεται που... προβάλλεται το «Αραράτ» του Ατόμ Εγκογιάν, που μιλάει για τη γενοκτονία των Αρμενίων. **Η πολιτική δείχνει να ταιριάζει στο φεστιβάλ όπως απέδειξε το '85 και το '95 ο Εμίρ Κουστουρίτσα. Η πατρίδα του με εικόνες της πραγματικότητας και του ονείρου συγκίνησαν με τη δύναμή τους τόσο στο «Ο μπαμπάς λείπει σε ταξίδι για δουλειές» όσο και στο «Underground». **Το 1995 μαζί με τον Κουστουρίτσα βραβεύεται ο Ματιέ Κασοβίτς, ο οποίος με το «Μίσος» του έδωσε λόγο στους νέους των υποβαθμισμένων προαστίων των γαλλικών μεγαλουπόλεων. Οταν οι συντελεστές της ταινίας πάτησαν το κόκκινο χαλί της διοργάνωσης, εκατοντάδες ένστολοι αστυνομικοί που φύλαγαν το χώρο τούς γύρισαν επιδεικτικά την πλάτη!**Το 2002 το Εβραϊκό Συμβούλιο της Αμερικής ζήτησε μποϊκοτάζ του Φεστιβάλ κατηγορώντας τη Γαλλία για αντισημιτισμό, με αφορμή επεισόδια βίας κατά εβραίων και την άνοδο των ποσοστών του Λεπέν. Τα πνεύματα οξύνθηκαν και από την προβολή, στην ίδια διοργάνωση, της ισραηλινής ταινίας «Kedma» του Αμός Γκιτάι, και του Παλαιστινιακού «Θεϊκή παρέμβαση » του Ελία Σουλεϊμάν (βραβείο της Επιτροπής).**Το 2004 ήταν επίσης πολιτική χρονιά. Ο Μάικλ Μουρ βραβεύτηκε για το ντοκιμαντέρ του «Fahrenheit 9/11» και οι Αμερικανοί δεν χάρηκαν καθόλου...
7 - 06/05/2007