Η Ελεωνόρα Ορφανίδου στο eyedoll: 'Tο σινεμά, η ιστορία και η ζωή, συναντώνται πάντα'.

Αναδημοσίευση


25/10/2012

Συνέντευξη στον Απόστολο Καζάκο.




Η γνωριμία μου με την Ελεωνόρα, ξεκίνησε με ένα Ομηρικό καυγά, πριν το "Καλημέρα σας" και το "Χαίρω πολύ" που ακολουθεί τις αρχικές συστάσεις.

Κάνοντας την κουβέντα που ακολουθεί, απόρησα για μια ακόμη φορά, πού στο καλό βρέθηκε κάτι με το οποίο θα μπορούσα να διαφωνήσω με την Ελεωνόρα Ορφανίδου.

Ελεωνόρα, έχεις επιλέξει επαγγελματικά να ασχοληθείς με έναν δύσκολο συνδυασμό ιστορίας και (κινηματογραφικής) τέχνης. Πώς πιστεύεις μπορούμε να ωφεληθούμε έχοντας εφόδιο αυτή τη μίξη, για να προχωρήσουμε και να ξεπεράσουμε τις παρούσες δυσκολίες;



Αγαπούσα πολύ τις ταινίες και την ιστορία, για να σκεφτώ πώς θα μπορούσα να τις κάνω επάγγελμα.

Όπως όλα τα ωραία πράγματα, τα έφερε η τυχαιότητα με την οποία ζει κανείς τη ζωή του στα είκοσι.

Ήμουν φοιτήτρια στη Νομική, έβλεπα σινεμά φανατικά κι ένα ευρωπαϊκό σεμινάριο δημοσιογραφίας αποτέλεσε την αρχή μου σ’ ένα κόσμο για τον οποίο μπορούσα απλώς να απαριθμήσω πολλές ταινίες και πολλές ημερομηνίες.

Όμως στην πορεία αποφάσισα να το μάθω καλά και νομίζω πως το έκανα (και το κάνω ακόμα) με διάφορους τρόπους: σπούδασα, διάβασα, συνάντησα ανθρώπους.
Το σινεμά, η ιστορία και η ζωή, συναντώνται τη στιγμή που ο θεατής μπαίνει στη σκοτεινή αίθουσα και μού δίνει το χρόνο να τον παρατηρήσω και να μετρήσω.

Ως λαϊκό θέαμα είναι ο πρώτος αποδέκτης των κοινωνικών αλλαγών, η ιστορία έπεται (γράφεται με τον τρόπο τού Μπροντέλ, με αργές διαδικασίες αποτυπώνοντας δομές).

Βλέπω λοιπόν τι βλέπει, πότε το βλέπει, σε τι ανταποκρίνεται.

Αναφέρω ένα αμερικανικό παράδειγμα: μετά τη Lehmann Brothers οι άνθρωποι επέστρεψαν στη θρησκευτικότητα, γυρίστηκαν κι έκοψαν εισιτήρια δεκάδες ταινίες με μεσσιανικό χαρακτήρα.

Ή, πηγαίνοντας πίσω στο Κραχ του ’29. Εντός του γεννήθηκε το μιούζικαλ και γέμισε τις αίθουσες!

Αυτό που βλέπω λοιπόν, είναι το σινεμά ως αποτύπωμα μιας κοινωνικής τάσης εντός ιστορικών πλαισίων- το ότι στην πετρελαϊκή κρίση (ξαναγεννήθηκε) ο Κινγκ Κονκ (1976), με κακό της υπόθεσης στέλεχος πετρελαϊκής εταιρίας, δεν είναι τυχαίο.
Το σινεμά και η ιστορία -η οποία να το πούμε εδώ, δεν είναι κυκλική, δεν επαναλαμβάνεται- δεν μπορούν να μας βγάλουν απ’ την κρίση, μπορούν όμως να μιλήσουν για μας, να μάς θυμίσουν αλλοτινά αδιέξοδα και συμπεριφορές, να μάς βοηθήσουν να ονομάσουμε τον «εχθρό».

Στο τελευταίο Φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους της Δράμας, το οποίο είχα την τύχη να παρακολουθήσω, αποτυπώθηκε ήδη αυτό που μας συμβαίνει. Πεισιθανάτια φιλμάκια 20χρονων παιδιών, ανεργία, ξενοφοβία, δεν είχε να δεις μια κανονική κωμωδία!

Όσον αφορά τον εχθρό, εκτός εισαγωγικών και αναφέρομαι στο ΔΝΤ, έχουν γυριστεί φοβερές ταινίες για το ρόλο του και στην Αργεντινή, αλλά και στην Αφρική -σινεμά δεν είναι μόνο το Χόλιγουντ.



Με τη συμμετοχή σου σε όλες τις μορφές μέσων, τηλεόραση, διαδίκτυο, ραδιόφωνο και έντυπα, πού συναντάς το "σκεπτόμενο" κοινό; Σε ποιο ΜΜΕ υπάρχει παραγωγή και όχι απλά αναπαραγωγή απόψεων;



Έχω κάνει πολλά χρόνια τηλεόραση, αλλά μια μόνο εκπομπή, με διαφορετικούς τίτλους: «Είκοσι χρόνια επίκαιρα-είκοσι επίκαιρα χρόνια, 1947-1967», «Το σίριαλ των σίριαλ» και «Ριμέικ».

Πάντα είχαμε σκεπτόμενο κοινό, δεν μπορείς να ασχοληθείς με τις θεωρίες του Φουκουγιάμα και του Ρίφκιν άμα βλέπεις το τούρκικο στην πράιμ τάιμ.

Ωστόσο, το «Ριμέικ» δεν είναι η τηλεόραση. Γι αυτό και νομίζω ότι το χειρότερο κοινό είναι το τηλεοπτικό.
Για τις εφημερίδες τι να πω -τόσα χρόνια στην Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία- τις αγαπώ πολύ ως μέσο και πιστεύω στον κόσμο που τις αγοράζει, ακόμη και για ένα σι-ντι.
Το ραδιόφωνο το σέβομαι. Στους σεισμούς, λοιμούς και καταποντισμούς, αποδεικνύει τη δύναμη του -ωστόσο, εν πολλοίς έχει αλωθεί από την ίδια τηλεοπτική νομενκλατούρα που πιέζει τον κόσμο να αποδεχθεί την ήττα του.
Το πιο καλλιεργημένο κοινό έχει καταφύγει στο διαδίκτυο. Εδώ, είμαι κοινό κι εγώ.

Γράφω στο τουίτερ πολλές βλακείες και λίγες εξυπνάδες, συμπεριφέρομαι πολύ δημοκρατικά και μετά μπλοκάρω κάποιον που με εκνευρίζει, συμπαθώ πολύ κι αντιπαθώ πολύ.

Ένας ολόκληρος κόσμος έξυπνων ανθρώπων απομονώνεται εδώ και πιστεύει ότι αλλάζει τον κόσμο.



Στην Ελλάδα ποτέ δεν είμαστε ικανοποιημένοι από αυτό που ονομάζουμε "τέχνη". Στον καιρό των μνημονίων, εκτός από τη θρυμματισμένη βιτρίνα, τι έχει απομείνει από αυτό που θα μπορούσαμε να πούμε αληθινή "τέχνη";



Η τέχνη ως προβολή της στον κόσμο, είναι η αντίληψη του καθενός μας γι αυτήν.

Μοιάζει με την προϊστορία, ο καθένας έχει και μια θεωρία την οποία η απουσία γραπτών πηγών επιτρέπει να υπάρχει: να μην αρχίσω με τις θεωρήσεις για το φύλο, τη Μαύρη Αθηνά κλπ. Τέλος πάντων, ο καθένας μας λέει το μακρύ και το κοντό του για την τέχνη.

Εγώ λοιπόν που έχω μια εγγύτητα με την Σχολή Καλών Τεχνών, λέω το δικό μου κοντό και μακρύ, πιστεύω απολύτως ότι μια νέα δημιουργική γενιά έρχεται χωρίς να έχει κλείσει τον κύκλο της η προηγούμενη.

Και δεν μιλώ -ιδού η παρεξήγηση περί την τέχνη- για όλον αυτόν τον σφιχτό εναγκαλισμό κάποιων καλλιτεχνών με το κράτος.

Αυτή η σχέση υπάρχει διότι η τέχνη παράγει ιδεολογία, αυτό που κοιτάς ποτέ δεν είναι «αθώο». Υπάρχει μνημείο πιο φορτισμένο ιδεολογικά στον κόσμο από τον Παρθενώνα;

Οι παραστάσεις του στη ζωφόρο και τα αετώματα, δεν είναι η ιστορία της Αθήνας, είναι το πολιτικό της πρόταγμα την εποχή του αθηναϊκού imperium.



Οι άνθρωποι των γραμμάτων και κατ' επέκταση και των τεχνών, ειδικά οι πλέον αναγνωρίσιμοι, μοιάζουν επαναπαυμένοι, αποστασιοποιημένοι έως και αδιάφοροι ή μήπως δεν είναι σωστή εικόνα αυτή που έχουμε; Έχεις να αναφέρεις περιπτώσεις ενεργής συμμετοχής/δράσης, κάποιων;



Έχω την ίδια απογοήτευση με σένα, αλλά όχι τόσο με τους λογοτέχνες, όσο με τους ανθρώπους που διακονούν π.χ. την πολιτική φιλοσοφία, την κοινωνιολογία κλπ. Θα ήθελα ν’ ακούσω την άποψη του Θ. Ζιάκα για παράδειγμα.

Για κάποια απ' τα πρόσωπα που είναι στη δημοσιότητα, έχω απαντήσεις: είναι με το σύστημα που εξακολουθεί να τους χαρίζεται και να τους τιμά. Για τους άλλους δεν ξέρω, δεν έχω καν αναρωτηθεί γιατί δεν είναι εδώ, μαζί μας.

Τουλάχιστον, δεν είναι με την ξεφτίλα των ρεσώ.



Στο σινεμά υπάρχουν οι ήρωες που στην ώρα της κρίσης σώζουν τη χώρα, τον πλανήτη. Είναι δυνατό μέσα από την κρίση να δημιουργηθεί ένα νέο αυθεντικό ρεύμα, να αναδειχθούν μέσα από αυτό ακόμη κι οι νέοι ηγέτες, όπως συνέβη σε άλλες δύσκολες εποχές;



Εγώ που μπερδεύω μετά βραβείων και επαίνων το σινεμά με τη ζωή, επιμένω επίσης ότι άλλο οι (αμερικανικές) ταινίες, άλλο η πραγματικότητα. Μόνο εκεί ο Πρόεδρος σκοτώνει εξωγήινους, πιλοτάρει αεροπλάνα και ταυτόχρονα ακούει τις στριγκιές του φαγκότο του Στραβίνσκι.

Έχει έναν κοινωνικό πρωτογονισμό η πίστη στον ήρωα, που έρχεται από το πουθενά όπως ο Άλαν Λαντ στον «Άνθρωπο της χαμένης κοιλάδας»(1959).

Όμως οι εποχές γεννούν κοινωνικά και πολιτικά ρεύματα κι από αυτά αναδύονται και προσωπικότητες που θα μπουν μπροστά.

Μας λείπει χρόνος -ιστορικός χρόνος εννοώ- η γεγονοτολογία δεν είναι ιστορία αλλά ένα παρακατιανό χρονικό. Πολλά γεγονότα μαζί, απλωμένα στον πραγματικό χρόνο θ αλλάξουν την κοινωνία –τις δομές και τους ανθρώπους.



Ας κάνουμε μια υπόθεση. Σκηνοθετείς μια ταινία με θέμα τη σημερινή μας πραγματικότητα. Τι είδους έργο θα ήταν;

Ποιος θα έγραφε το σενάριο(ίσως εσύ;) Ποιους ηθοποιούς θα ήθελες στο καστ σου και ποιο ρόλο θα έπαιζε ο καθένας;



Είδα ένα ταινιάκι στη Δράμα, που δεν βραβεύτηκε, αλλά με συγκλόνισε. Άνθρωποι που μιλούν μια πρωτόγονη γλώσσα και ζουν υπό προβιομηχανικές συνθήκες, προσπαθούν να διασώσουν κάποιες μαγικές πέτρες -νομίζεις ότι όλα είναι προϊστορία.

Σε μια τελετή που γίνεται σε έναν πανέμορφο λόφο, οι πέτρες βγάζουν ολογράμματα. Είναι σκηνές από το μέλλον κι όχι από το παρελθόν και ο λόφος είναι η Ακρόπολη αλλά -ουαί... πλέον, χωρίς τον Παρθενώνα.

Η ταινία είναι το Evergreen της Ιφιγένειας Κοτσώνη, με τη Δήμητρα Δουμένη, έφηβη πια.

Αυτή την ταινία θα ήθελα να σκηνοθετήσω τώρα-είμαι εκεί, sorry!





Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο www.eyedoll.gr

http://www.eyedoll.gr/ngine/article/586/%CE%B7-%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%89%CE%BD%CF%8C%CF%81%CE%B1-%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%B1%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%84%CE%BF-eyedoll-t%CE%BF-%CF%83%CE%B9%CE%BD%CE%B5%CE%BC%CE%AC-%CE%B7-%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B6%CF%89%CE%AE-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%BD%CF%84%CF%8E%CE%BD%CF%84%CE%B1%CE%B9-%CF%80%CE%AC%CE%BD%CF%84%CE%B1

Η Αθανασία (της νεότητας) έσβησε χθες στη Δράμα

O μικρός-μα στ' αλήθεια γενναίος κόσμος που στήθηκε στη Δράμα την εβδομάδα 17 με 22 Σεπτεμβρίου ετοιμάζει αποσκευές για την Αθήνα με στόχο να γεμίσει την καθημερινότητα μας με τις πιο φρέσκες κινηματογραφικές εικόνες της χρονιάς. Το 35ο Φεστιβάλ ελληνικών ταινιών μικρού μήκους πριν δύσει ανέδειξε ένα νέο κινηματογραφικό αστέρι, τον Νεριτάν Ζιντζιρία – το παιδί του καφέ της Ταινιοθήκης που ονειρεύτηκε να κάνει μια μέρα σινεμά. Και έκανε! Το “Χαμομήλι”1 που κέρδισε τον Χρυσό Διόνυσο δεν ήταν ούτε η πρώτη ταινία, ούτε το πρώτο βραβείο(είχε πάρει το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου στο ίδιο φεστιβάλ πριν από λίγα χρόνια).Αλλά ήταν αυτό που έκανε τη μητέρα του, μια μετανάστρια από την Αλβανία, να παραμιλά από χαρά: “ήθελα να τον κάνω δικηγόρο, δεν καταλάβαινα τι σήμαινε να κάνει το παιδί σου ταινία”. Η Δράμα μια πόλη βουτηγμένη στην ανεργία και στην ύφεση υποδέχθηκε μια διοργάνωση που η θεματογραφία της έδειχνε με σαφήνεια το κοινωνικό αποτύπωμα της κρίσης. Το πρώτο βραβείο αλλά και αρκετές ακόμη ταινίες είχαν ως θέμα το θάνατο, (ασύνηθες για τη θεματογραφία νέων σε ηλικία δημιουργών), την οικονομική κρίση, το μεταναστευτικό, τον εγκλεισμό, την παράλληλη πραγματικότητα , τη σύγχυση του ανθρώπου εντός του αβέβαιου κόσμο που τον περιβάλλει. Ο κοινωνικός πεσιμισμός που αποτυπώθηκε στο πανί ισορρόπησε πάνω στη ταινία από τη Βραζιλία «Η κότα που νίκησε το σύστημα» του Quico Meirelles (δεύτερο βραβείο καλύτερης ταινίας του Διεθνούς διαγωνιστικού τμήματος, την ιστορία μιας κότας σε μια φάρμα που βλέπει ένα όραμα: αντιλαμβάνεται τα δεσμά που ορίζουν τη ζωή και το πεπρωμένο της. Αν και απομονωμένη ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλες κότες που δεν μοιράζονται την αγωνία της, πιστεύει ότι μια διαφορετική ζωή είναι εφικτή. Και κάνει το άλμα προς την ελευθερία. Αποτιμώντας τη διοργάνωση δεν μπορείς παρά -να εκτιμήσεις την μείωση στο ήμισυ του φετινού προϋπολογισμού (400 χιλιάδες ευρώ). -να εκφράσεις πολλές αντιρρήσεις για την απόφαση να συμμετάσχουν στο ελληνικό τμήμα τόσες ταινίες (από μερικές έλειπε ακόμη και η τεχνική αρτιότητα). - να σχολιάσεις τη βράβευση του Φωκίωνα Μπόγρη για το “Family tree”2 με το Ειδικό Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη “Ντίνος Κατσουρίδης” καθώς δεν είναι πρωτοεμφανιζόμενος. Το 2009 γύρισε την μεγάλου μήκους ταινία «Κάθαρση»! 11 με 18 Οκτωβρίου η Ταινιοθήκη της Ελλάδας θα φιλοξενήσει τις βραβευμένες ταινίες. Είναι μικρές – έχουν ως προαπαιτούμενο την εκφραστική οικονομία – αλλά απαντούν επιτυχώς στο τεθέν ερώτημα “How big is Short?”

Η ντροπή του Χόλιγουντ

της Ελεωνόρας Ορφανίδου

(Σ.Σ.Αναδημοσίευση κατόπιν επιθυμίας του αναγνώστη Pavel.Πρωτοδημοσιεύτηκε το 2004)

«Το πράγμα θα καταλήξει όπως η Γαλλική Επανάσταση. Οποιος κρεμάσει πρώτος τον άλλο κερδίζει». Το είπε ο Αϊνστάιν, το βίωσαν ο Τράμπο, ο Λόουζι, ο Ντασέν και εκατοντάδες άλλοι καλλιτέχνες και διανοούμενοι την εποχή του μακαρθισμού, της πιο μαύρης σελίδας στον χώρο του αμερικανικού θεάματος και της τέχνης.

Η αντικομμουνιστική υστερία και ο χαφιεδισμός που καλλιέργησε η τρομοκρατία του γερουσιαστή Τζόζεφ Μακάρθι στις αρχές του '50 στις ΗΠΑ για να την «προστατέψει» από τον κόκκινο εχθρό, άφησαν ανεξίτηλα σημάδια και σκιές. Υπό το προπέτασμα του πατριωτισμού η περιβόητη Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών χώρισε την αμερικανική διανόηση σε πατριώτες και προδότες, σε αριστερούς και χαφιέδες, αποψιλώνοντάς την από τα ταλαντούχα προοδευτικά της στοιχεία. Κι αυτό είναι ένα από τα θέματα του Πανοράματος της «Ε».

Ντάλτον Τράμπο, Εντουαρντ Ντμίτρικ, Χέρμπερτ Μπίμπερμαν, Ρινγκ Λάρντνερ, Τζον Χάουαρντ Λόσον, Αλμπερτ Μολτζ, Ρόμπερτ Αντριαν Σκοτ, Λέστερ Κόουλ, Αλβα Μπέσι, Σάμιουελ Ορνιτζ: Ηταν οι πρώτοι δέκα, οι περίφημοι πια «δέκα του Χόλιγουντ» που αρνήθηκαν να συνεργαστούν με την επιτροπή Μακάρθι και να απαντήσουν στο ερώτημα: «Υπήρξατε ποτέ μέλος του κουμμουνιστικού κόμματος; Η απάντηση σας μ' ένα "ναι" και ένα "όχι"». Εν μια νυκτί έχασαν τις δουλειές τους, φυλακίστηκαν, αυτοεξορίστηκαν.

Τζακ Γουόρνερ και Λούις Μάγερ (οι δύο μεγιστάνες του Χόλιγουντ), Γκάρι Κούπερ, Ρόμπερτ Τέιλορ, Σαμ Γουντ (Ο σκηνοθέτης του «Για ποιον χτυπά η καμπάνα»), Ηλίας Καζάν, Γουόλτ Ντίσνεϊ, είναι μόνο μερικές από τις διασημότητες που συνεργάστηκαν με την επιτροπή, κατέδωσαν συναδέλφους τους και συνέχισαν ανενόχλητοι την καριέρα τους.

Τα δύο άκρα και στη μέση ο γερουσιαστικής Μακάρθι να ξεχωρίζει την ήρα από το στάρι, σε μια εποχή που διαδέχθηκε το «νιου ντιλ» του Ρούσβελτ, την προπαγάνδα κατά των ναζί και την φιλοσοβιετική πολιτική, αποτέλεσμα της συμμαχίας κατά της Γερμανίας στις αρχές της δεκαετίας του '40.

Το ανατολικό μέτωπο και το Περλ Χάρμπορ επέτρεψαν στο Χόλιγουντ να γυρίσει ταινίες σαν το «Θύελλα στην Ουκρανία» και το «Αποστολή στη Μόσχα». Δέκα χρόνια αργότερα οι συντελεστές αυτών των ταινιών κυνηγήθηκαν ως κομμουνιστές, γιατί ο κόσμος είχε αλλάξει και τα ροζ απομνημονεύματα ενός πρεσβευτή από την όμορφη Ρωσία δεν συμβάδιζαν πια με την εικόνα του ψυχροπολεμικού εχθρού.

Την ταινία «Αποστολή στη Μόσχα» του Μάικλ Κέρτιζ, μαζί με άλλες που χαρακτηρίζουν ή περιγράφουν αυτή την εποχή , έχει εξασφαλίσει το «Πανόραμα».

Ο σεναριογράφος του «Αποστολή στη Μόσχα» Χάουαρντ Κοχ μετά τον πόλεμο δεν μπορούσε να βρει δουλειά, όπως και ο Αλμπερτ Μολτς, σεναριογράφος της πρωτοποριακής ταινίας του Ντασέν «Γυμνή Πόλη», που επίσης θα προβληθεί. Η ταινία περιγράφει τη δολοφονία και τις έρευνες γύρω από τον φόνο μιας γυναίκας στη Νέα Υόρκη, αλλά πρώτη φορά στην ιστορία του σινεμά εξωτερικά και εσωτερικά γυρίσματα ταινίας έγιναν σε φυσικούς χώρους, εκτός στούντιο.

Οπως γράφουν στο βιβλίο τους «Radical Hollywood», οι Π. Μπουλ και Ντ. Βάγκνερ, «η όποια αριστερή, ριζοσπαστική στροφή του Χόλιγουντ εκείνη την εποχή, ξεκίνησε από τους σεναριογράφους, οι οποίοι ζητούσαν περισσότερη καλλιτεχνική ελευθερία, δηλαδή συνδικαλίζονταν». Απ' αυτούς ξεκίνησε και ο Μακάρθι και πέρασε στη συνέχεια στους σκηνοθέτες και τους ηθοποιούς.

Αποκορύφωση του παραλογισμού της μαύρης λίστας, η βράβευση με Οσκαρ σεναρίου ενός διωκόμενου. Το 1956, κάποιος Ρόμπερτ Ριτς κερδίζει Οσκαρ σεναρίου για την ταινία «The Brave One», του Ιρβινγκ Ράπερ. Ο βραβευθείς απουσίαζε από τη λαμπρή τελετή, και πώς όχι, αφού πίσω από το ψευδώνυμο αυτό κρυβόταν ο εκδιωχθείς Ντάλτον Τράμπο.

Η ιστορία του θα μπορούσε να είναι η ιστορία του ήρωα της ταινίας «Η Βιτρίνα» του Μάρτιν Ριτ. (Ο σκηνοθέτης, ο σεναριογράφος της ταινίας Γουόλτερ Μπερνστάιν και οι ηθοποιοί Ζίρο Μόστελ και Χέσελ Μπερνάντι είχαν μπει στη «μαύρη λίστα» το 1952).

Η ιστορία έχει ως εξής: Ο πρωταγωνιστής της ταινίας (Γούντι Αλεν) προσπαθώντας να βοηθήσει κάποιο φίλο του, κομμουνιστή συγγραφέα, υπογράφει τα έργα του, παίρνοντας το 10% των κερδών. Σιγά σιγά γίνεται η «βιτρίνα» και για άλλους αριστερούς συγγραφείς, ώσπου, διάσημος ων, καλείται και ο ίδιος από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών για να καταδώσει αριστερούς συναδέλφους του. Θα πει «όχι» και θα πάει φυλακή.

Ο Μάρτιν Ριτ, μετά την είσοδό του στη «μαύρη λίστα» δυσκολεύτηκε να κάνει ταινίες, αλλά ένας άλλος συνάδελφος του, ο Αμπραάμ Πολόνσκι, δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα επί δεκαετίες. Την ταινία του «Fοrce of Evil» θα παρουσιάσει το «Πανόραμα». Ο Πολόνσκι, που έσβησε καλλιτεχνικά εξαιτίας του μακαρθισμού, διαμαρτυρήθηκε έντονα όταν η Ακαδημία βράβευσε με τιμητικό Οσκαρ τον Ελία Καζάν.

Θύμα της υστερίας της εποχής και ο σκηνοθέτης Χέρμπερτ Μπίμπερμαν, ο οποίος μαζί με άλλους κινηματογραφιστές που βρέθηκαν στη «μαύρη λίστα» (όπως ο σεναριογράφος Μάικλ Γουίλσον) γύρισε το 1953, αμέσως μετά την αποφυλάκισή του, το «Αλάτι της γης». Μια πολιτική ταινία, προπομπό του αγωνιστικού κινηματογράφου των δεκαετιών του '60 και του '70. Πρόκειται για την απεργία των εργατών ενός ορυχείου στο Νέο Μεξικό το 1951 και την πολιτική και κοινωνική συνειδητοποίηση των γυναικών τους. Το συνεργείο και οι ηθοποιοί δέχθηκαν επιθέσεις από την Κου Κλουξ Κλαν, γιατί η ταινία είχε και αντιρατσιστικά μηνύματα, ενώ η Μεξικάνα πρωταγωνίστρια της ταινίας Ροζάουρα Ρεβουέλτας συνελήφθη και απελάθηκε από τις ΗΠΑ, με την κατηγορία ότι είχε περάσει παράνομα τα σύνορα. Οταν η ταινία ολοκληρώθηκε, κανένας κινηματογράφος δεν δέχθηκε να την προβάλει και έως το 1964 ήταν απαγορευμένη στην Αμερική. Χάρη σε προοδευτικούς κριτικούς σαν τον Ζορζ Σαντούλ έγινε γνωστή στο ευρύ κοινό.

Το «Αλάτι της γης» θα προβληθεί στο «Πανόραμα» μαζί με το επίσης αντιρατσιστικό «Διασταυρούμενα πυρά» του Εντουαρντ Ντμίτρικ. Το «Crossfire», γυρίστηκε το 1947 και θεωρήθηκε ότι αμφισβήτησε τον εθνικό αμερικανικό μύθο: Αμέσως μετά τη λήξη του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου ένας Εβραίος δολοφονείται χωρίς κανέναν εμφανή λόγο από στρατιώτες που περιμένουν να απολυθούν. Η ταινία πραγματεύεται τα στερεότυπα του ρατσισμού και τη διαπλοκή τους με τον πατριωτικό λόγο. Ο Ντμίτρικ εξαιτίας της βρέθηκε ενώπιον της Επιτροπής, δεν συνεργάστηκε και έγινε ένας από τους πρώτους δέκα της λίστας!

Το 1959 η «μαύρη λίστα» παύει και τύποις να ισχύει, νωρίτερα οι προγραμμένοι άρχισαν να αποκαθίστανται. Κάποιοι πρόλαβαν να ξαναπιάσουν το νήμα από εκεί που το είχαν αφήσει, για κάποιος άλλους ήταν πολύ αργά. Το κοινό θυμάται την πορεία διαμαρτυρίας στην Ουάσιγκτον των Χένρι Φόντα, Ντάνι Κέι, Χάμφρεϊ Μπόγκαρτ και Λορίν Μπακόλ, την αυτοεξορία των Τσάπλιν και Ντασέν, τον Λόουζι, την ορθή στάση των Κάθριν Χέπμπορν και Σπένσερ Τρέισι, τον Τζιν Κέλι. Εκατοντάδες άλλοι λιγότερο γνωστοί, στο ξεκίνημά τους ή στη δύση τους, έσβησαν άσημοι, φτωχοί και παραγκωνισμένοι κοινωνικά.

Τα τελευταία χρόνια δόθηκαν στη δημοσιότητα περισσότερες από τέσσερις χιλιάδες σελίδες πρακτικών των συνεδριάσεων που διεξήγε κεκλεισμένων των θυρών η επιτροπή του γερουσιαστή Μακάρθι. Δεν αποκαλύπτονται κατάσκοποι ούτε επιβεβαιώνονται οι θεωρίες συνωμοσίας...

7 - 26/09/2004

Ναυαρχίδα του "9.84" είναι οι ειδήσεις

(δημοσιεύτηκε στην Athens Voice-free press A984fm- στις 6.05.2010)


Όλοι όσοι ασχολούνται επαγγελματικά με το ραδιόφωνο προτάσσουν -και ορθώς- σε κάθε συζήτηση για το μέσο , την πραγματικά μοναδική δυνατότητα “συνάντησης” στον αέρα, αυτού που είναι πίσω απ' το μικρόφωνο με αυτόν που είναι μπροστά στο ραδιόφωνο! Είναι γοητευτικό, όποιος το ζήσει εθίζεται , είτε είναι στη μια πλευρά , είτε στην άλλη! Εγώ αποφάσισα να μιλήσω για τις ραδιοφωνικές ειδήσεις! Πρώτον διότι άλλοι θα τα πουν καλύτερα τα της μαγείας , κι εγώ ίσως πω, μετά από τόσα χρόνια, καλύτερα τα των ειδήσεων! Οι ειδήσεις δεν είναι το αποπαίδι του ραδιοφώνου, και σε ραδιόφωνα σαν το δικό μας, τον “Αθήνα 9.84”, είναι η ναυαρχίδα τους. Άρχισα να κάνω ειδήσεις στον “Αθήνα 9.84”, στα δεκαοκτώ μου χρόνια. Σπούδαζα στη Νομική , σπούδαζα και στην αίθουσα σύνταξης! Ακόμη αναρωτιέμαι ποιες σπουδές ήταν σκληρότερες! Παλιοί συνάδελφοι, αρχισυντάκτες, ο διευθυντής, διόρθωναν και ξαναδιόρθωναν την προσπάθεια μου να αρθρώσω δημοσιογραφικό λόγο. Ήταν σχεδόν βάσανο, να είσαι είκοσι , ξερόλας, και να σε υποβιβάζουν σε κάτι ικανοποιητικότερο από το «άσχετος». Και μετά μάθαινες…τα βασικά! Και διαπίστωνες απογοητευμένος ότι μια ζωή δε θα φτάσει για να μάθεις να χειρίζεσαι σωστά κρίσεις, επιτυχίες, πολιτικές πράξεις και προθέσεις, σεισμούς και αεροπορικές τραγωδίες, βραβεία Νόμπελ και επιτεύγματα της γενετικής!
Αλλά …αρκεί μια στιγμή, αρκεί να είσαι εκεί όταν πρέπει και θα επιτελέσεις το σκοπό του επαγγέλματος: Ήσουν στο ραδιόφωνο , στους σεισμούς της Αθήνας , σου είπαν ευχαριστώ που ήσουν μέσα όταν οι άλλοι ήταν έξω και τους έλεγες τι συμβαίνει , κι αυτό ξεκαθάρισε μέσα σου το τοπίο: αν μια φορά στη ζωή σου κάποιος χρειάστηκε τη φωνή σου και το επάγγελμα σου για να πάψει να φοβάται , τότε αυτό το επάγγελμα σου τα έχει δώσει όλα. Είμαι πλέον των δέκα χρόνων αρχισυντάκτρια των πρωινών ειδήσεων του Αθήνα 984, κι άλλα τόσα παιδί για τα θελήματα, βοηθός ρεπόρτερ, βοηθός παραγωγού, ρεπόρτερ, εσωτερικός συντάκτης , παραγωγός! Δεν υπήρξε ούτε μια μέρα της ζωής μου στο ραδιόφωνο χωρίς ουσία και νόημα. Για μένα δεν υπάρχει μόνο η μαγεία, αλλά και η προσπάθεια, η δική μου και των συναδέλφων μου, να μιλήσουμε για όλα αυτά που συμβαίνουν στη δημόσια σφαίρα χωρίς να νοηματοδοτούμε με ψεύτικα φορτία τις λέξεις. Στο ραδιόφωνο που μεγάλωσα και υπηρετώ, ένα κατεξοχήν ενημερωτικό ραδιόφωνο, άνθρωποι με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και καλές προθέσεις επιχειρούν κάθε μέρα το σχεδόν ακατόρθωτο σήμερα, να μιλήσουν για τα γεγονότα χωρίς να τα κάνουν σόου . Το ραδιόφωνο του Δήμου Αθηναίων είναι δεμένο με την πρώτη μου νεότητα , οι μισοί μου φίλοι δουλεύουν εκεί , η διεύθυνση δεν με αντιμετωπίζει με τα μάτια γιαπωνέζικης πολυεθνικής κι οι ακροατές μας είναι το πιο καλλιεργημένο ακροατήριο των ερτζιανών! Ζήσαμε όλοι μαζί την παλιά αίγλη, του πρώτου ελεύθερου ραδιοφώνου , εξακολουθούμε να ζούμε, πάντα μαζί, την αίγλη του καλού ραδιοφώνου! Αυτό εκτός από τύχη το αποκαλώ και ευτυχία!!

Το ΔΝΤ του μέλλοντός μας

Ο Ολιβερ Στόουν παρουσιάζει στις Κάνες το σίκουελ της «Wall Street» για τη διεθνή κρίση, ενώ το σύγχρονο ροκ σαρκάζει με τους στίχους του το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο

της Ελεωνόρας Ορφανίδου



Στις 19 Οκτωβρίου του 1987, μέσα σε μόνο μια συνεδρίαση, η Wall Street, ο ναός του παγκόσμιου χρήματος, έχασε 23% της αξίας των μετοχών που διαπραγματεύονταν, βυθίζοντας στην απόγνωση εκατομμύρια Αμερικανούς επενδυτές! Πριν την καταγράψει η ιστορία ως τη «Μαύρη Δευτέρα των αγορών», ο σκηνοθέτης Όλιβερ Στόουν ήδη την είχε κάνει ταινία! Κατ’ ακρίβεια μόλις ενάμιση μήνα μετά, στις 11 Δεκεμβρίου έβγαλε στις αίθουσες το «Wall Street” με πρωταγωνιστή έναν αδίστακτο χρηματιστή, τον Γκόρντον Γκέκο (Μάικλ Ντάγκλας), ο οποίος αφού έκανε παγκόσμιο χρηματιστηριακό άλλοθι τη φράση «Είναι καλό να είσαι άπληστος»(“greed is good”), καταβαράθρωσε το σύστημα. Η ταινία είχε γυριστεί πριν από την Μαύρη Δευτέρα, κι ως εκ τούτου αποδόθηκαν στο σκηνοθέτη διορατικότητα , οικονομικές γνώσεις και προφητικές ικανότητες. Ο Στόουν είπε ότι απλώς έκανε μια ταινία για να τιμήσει τον πατέρα του που ήταν χρηματιστής , αλλά δεν πείστηκαν για το τυχαίο της ταινίας ακόμη και έγκυρες οικονομικές εφημερίδες, οι οποίες τώρα επανήλθαν στην ιστορία του εμβληματικού γιάπι της δεκαετίας του ’80! Αφορμή το γεγονός ότι ο Γκόρντον Γκέκο μετά από 23 χρόνια ξαναχτυπά για να μας πει την ιστορία της κατάρρευσης της Lehman Brothers, έναυσμα για τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Αυτή τη φορά είμαστε πλήρως ενημερωμένοι για τα σπρεντ και τα χεντ φαντς! Τίποτα απ’ όσα θα μας πει από Σεπτέμβρη ο Γκέκο δεν θα μας είναι άγνωστο, μαζί και η απληστία του που εκτός από καλή, στη νέα του ταινία θα γίνει και νόμιμη (“greed is legal”)! Το «Wall Street: money never sleeps» που θα προβληθεί εκτός συναγωνισμού στο 63ο Φεστιβάλ των Κανών το Μάιο, ξεκινάει με την αποφυλάκιση του Γκέκο, ο οποίος λαμβάνει τα προσωπικά του είδη από τον φύλακα! Ο σκηνοθέτης δεν εστιάζει στο χρυσό , πανάκριβο ρολόι του αλλά στο τεράστιο κινητό του τηλέφωνο, έμβλημα δύναμης το ’87- ένδειξη αδυναμίας σήμερα: Έχουν αλλάξει τόσα πράγματα, τι άραγε θα μπορούσε να κάνει αυτός ο άπληστος γερόλυκος; Ιδού η έκπληξη:Ο Γκέκο δεν είναι πια (τόσο) κακός! Βλέπει πόσο στρεβλή είναι η τραπεζική και επενδυτική αγορά και κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την επερχόμενη οικονομική κρίση. Παραλλήλως βοηθάει έναν ανερχόμενο χρηματιστή (Σάια Λα Μπεφ) να ανακαλύψει ποιος κρύβεται πίσω απ’ την δολοφονία του μέντορα του. «Αυτοί ξεπέρασαν και μένα» είχε πει ο Αλ Καπόνε , αναφερόμενος στους μπρόκερ! Ο Γκέκο θα μπορούσε να πει ακριβώς το ίδιο καθώς διαπίστωσε ότι ο πλούτος και η απληστία του 1987 ήταν απλώς ο πασατέμπος της οργιώδους διαφθοράς του σήμερα. Το ανησυχητικό με την νέα ταινία του Όλιβερ Στόουν, γράφουν διάφορα οικονομικά έντυπα, δεν είναι η εξιστόρηση αυτών που συνέβησαν αλλά οι προβλέψεις αυτών που έρχονται:του τέλους του καπιταλισμού όπως τον ξέρουμε και του τέλους του τρόπου ζωής μας όπως τον ξέρουμε! Κρατούν πάντα στην άκρη του μυαλού τους ότι στην ταινία παίζει και ο διάσημος καθηγητής Οικονομίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης Νουριέλ Ρουμπινί, ο άνθρωπος που προέβλεψε από το 2006 την κρίση του 2008! Δεν μπορεί, σου λένε, θα έδωσε ένα στίγμα για τα μελλούμενα. Ο εν λόγω καθηγητής είναι πολύ γνωστός και σε μας, καθώς πολύ νωρίς προέβλεψε ότι τελικώς δεν θα το γλιτώσουμε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο! Είχε μάλιστα και μια προστριβή στο Νταβός με τον Γιώργο Παπανδρέου για τις εκτιμήσεις του ότι η Ελλάδα έχει χρεοκοπήσει , τις οποίες στήριξε σε ψευδείς πληροφορίες περί δήθεν δανεισμού της χώρας μας από την Κίνα. Στο Διεθνές Νομισματικό ταμείο όμως έπεσε διάνα. Tο σινεμά έχει καταθέσει κι άλλες φορές απόψεις γι αυτό, με ταινίες σαν το «The Take» σε σενάριο της πολύ γνωστής συγγραφέως και δημοσιογράφου Ναόμι Κλάιν, το ντοκιμαντέρ «Life and Debt» και το γαλλοαμερικανικό δράμα «Bamako»!
*Στο Life and Debt περιγράφεται η καταστροφική παρέμβαση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Παγκόσμιας Τράπεζας στην οικονομία της Τζαμάικας και στις ζωές των απλών ανθρώπων.
* Το Bamako μέσα από τη ζωή ενός ζευγαριού που έχει χρεοκοπήσει οικονομικά στο Μάλι, αποδίδει στο Διεθνές Νομισματικό ταμείο την οικονομική καταστροφή της Αφρικής.
*Τέλος το «The Take» περιγράφει την χρεοκοπία της Αργεντινής και την αντίδραση μιας ομάδας εργαζομένων στην καταστροφική για τη χώρα τους πολιτική του ΔΝΤ. Τη γνώμη του για την κρίση καταθέτει και ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, o οποίος βεβαίως δε λέει αυτά που εύγλωττα αντιλαμβάνεται κανείς απ' τις εικόνες!

* Το ΔΝΤ έγινε και τραγούδι: αξίζει ν' ακούσει κανείς όσα του σούρνουν οι Radiohead στο «Electioneering» (ακούστε το στο www.youtube.com/watch?v=Yl-pXpXxK00): «It's just business/ cattle prods and the IMF/ Ι trust Ι can rely on your vote» (Δεν είναι προσωπικό, είναι απλώς μια δουλειά/ να σπρώχνεις φουκαράδες στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο/ πιστεύω ότι μπορώ να στηρίζομαι στην ψήφο σου».

* Ή οι Rage Against the Machine στο «Wind below» (www.youtube.com/watch?v=HetfgR6v1lg):

«Flip this capital eclipse/ then bury life with IMF shifts, and poison lips». («Θάβουν τη ζωή με τα τεχνάσματα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και τα δηλητηριώδη χείλη του».)

* Οι Thievery Corporation στο τραγούδι τους «Vampire» (www.youtube.com/watch?v=jquscqfs-ΧΕ) λένε τα καλύτερα: «Ψέματα και κλοπές, όπλα και χρέος, ζωή και θάνατος, ΔΝΤ»!

* Κι ο Καναδός Μπρους Κόκμπερν στο τραγούδι του «Call it democracy» (www.youtube.com/watch?v= 68zccrskOqQ), γραμμένο αποκλειστικά για το ΔΝΤ και τη στάση του απέναντι στον Τρίτο Κόσμο και τη στήριξη των αγορών εις βάρος των ανθρώπων, αναφέρει: «Διεθνές Νομισματικό Ταμείο/ βρόμικο Νομισματικό Ταμείο/ αρπάζει ό,τι μπορεί/ φροντίζοντας πάντα να τους κρατάει στο χέρι/με ανυπόφορα χρέη».

Καλή κουβέντα, πάντως, δεν είπε κανείς!

Σωτήρες που ήρθαν από το σινεμά

Ο Τράβις Μπικλ, ένας άσημος ταξιτζής της Νέας Υόρκης, έγινε το 1976 αυτόκλητος τιμωρός του κακού και έσωσε μια ανήλικη πόρνη από τα σκοτεινά κυκλώματα και τη ζωή των δρόμων.

Η Ελεν Ρίπλεϊ, λοχαγός διαστημοπλοίου, αυτοκτόνησε το 1992 πέφτοντας σε ένα καμίνι ορυχείου στον πλανήτη Φιορίνα, για να σώσει την ανθρωπότητα από το εξωγήινο πλάσμα που είχε στην κοιλιά της. Το σώμα της σχημάτισε κατά την πτώση το σημείο του σταυρού, σαν ένας εν κινήσει εσταυρωμένος του Νταλί. Ο Τόμας Αντερσον, προγραμματιστής ηλεκτρονικών υπολογιστών, έγινε το 1999 ο Εκλεκτός, με το όνομα Νίο, και εκλήθη να σώσει έναν μελλοντικό κόσμο από τις μηχανές και να τον βγάλει από την εικονική πραγματικότητα.

Ολα έγιναν στο σινεμά. Ο «Ταξιτζής» του Μάρτιν Σκορσέζε, το «Alien 3» του Ντέιβιντ Φίντσερ και το «Μάτριξ» των αδελφών Γουατσόφσκι είναι τρεις ταινίες των οποίων οι ήρωες έχουν κάτι κοινό: είναι αλληγορικές μορφές του Ιησού και, σαν και αυτόν, σωτήρες του κόσμου. «Σκοτεινός Μεσσίας» χαρακτηρίστηκε ο ήρωας που ενσάρκωσε ο Ρόμπερτ ντε Νίρο, ενώ ο Νίο του «Μάτριξ», τον οποίο υποδύθηκε ο Κιάνου Ριβς, είναι ο ήρωας που ταυτίζεται με την Καινή Διαθήκη. Η Ρίπλεϊ (Σιγκούρνι Γουίβερ) είναι η μεσσιανική φιγούρα που ανασταίνεται 200 χρόνια μετά ως υβριδικός κλώνος ο οποίος θα ξαναδώσει τη μάχη για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Η σωτηρία, το θείο πάθος, ο θάνατος του Χριστού, η Ανάσταση, η Αγία Τριάδα δεν αποτελούν θεματική μόνο των βιβλικών ταινιών που έκανε ο Σεσίλ Ντεμίλ, ούτε της «Ωραιότερης ιστορίας του κόσμου» του Τζορτζ Στίβενς, που βλέπουμε κάθε Μεγάλη Εβδομάδα στην τηλεόραση. Αμερικανοί θεολόγοι, κριτικοί κινηματογράφου και καθηγητές κοινωνικών επιστημών έχουν «δει» την παρουσία του Μεσσία σε ταινίες που δεν πάει ο νους: στο «Χρονικό της Νάρνια», για παράδειγμα, ο Ασλάν, το λιοντάρι, ταυτίζεται με τον Θεό.

Μέχρι να κυκλοφορήσει το «Μάτριξ» υπήρχε μια αμφισβήτηση για την παρουσία του Θεού σε τόσες ταινίες. Στις δημόσιες συζητήσεις ακουγόταν συχνά η τοποθέτηση ότι το κοινό έβλεπε ό,τι επιθυμούσε να δει. Στο «Μάτριξ» δεν χρειάζεται μεγάλη εξυπνάδα για να καταλάβεις ότι ο Νίο είναι ο νέος Χριστός. Ευαγγελικοί πάστορες τον έριξαν στην πυρά, μελετητές των θρησκειών στήριξαν πάνω του την πεποίθησή τους ότι ο Θεός δεν πέθανε, απλοί πιστοί προβληματίστηκαν, φανατικοί τον δαιμονοποίησαν και οι αδελφοί Γουατσόφσκι παραδέχθηκαν ότι η Καινή διαθήκη αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για το έργο τους.

Ο πρωταγωνιστής σε ρόλο Μεσσία: Πρώτα απ' όλα τ' όνομά του, «Neo», που στα ελληνικά είναι ο νέος, ο καινούριος, ενώ με τον απαραίτητο αναγραμματισμό γίνεται ο «One», ο Ενας. Τον Νίο, έναν απλό προγραμματιστή, τον αναγνωρίζει και τον συστήνει ως «Εκλεκτό», ο Μορφέας, ως άλλος Ιωάννης Βαπτιστής. Μαζί τους στη μάχη κατά των μηχανών ρίχνεται μια κοπέλα, η Τρίνιτι (σαφέστατη αναφορά στην Αγία Τριάδα). Ο Νίο θέλει να καταστρέψει τον κόσμο του Μάτριξ για να σώσει τους ανθρώπους, όπως ο Χριστός θέλει να καταστρέψει τον Σατανά για να σώσει τους ανθρώπους. Ο Νίο πεθαίνει κι ανασταίνεται. Ο Χριστός επίσης.

Δεν τελειώνουν εδώ οι παραλληλισμοί, αλλά το «Μάτριξ» δεν είναι η μόνη ταινία επιστημονικής φαντασίας με πρωταγωνιστή μια μεσσιανική φιγούρα. Ακόμη πιο διάσημος είναι ο «Σούπερμαν», ενώ πριν από αυτόν, στα 1951, υπήρξε ο Κλάατου, ο εξωγήινος του «Οταν η Γη σταματήσει» του Ρόμπερτ Γουάιζ. Ο Κλάατου, προϊόν της ψυχροπολεμικής περιόδου και του φόβου της πυρηνικής καταστροφής, ήταν ο νέος Ιησούς που προειδοποιούσε τον κόσμο για τον πυρηνικό όλεθρο και που, παρά την ευγένεια και την καλοσύνη του, αντιμετωπίστηκε ως εχθρός, τραυματίστηκε και έφυγε. Το 2008 έγινε ριμέικ με τον Κιάνου Ριβς στον ρόλο του Κλάατου-Ιησού.

Ο Σούπερμαν, ο διασημότερος σωτήρας του κόσμου, ήρθε από τον ουρανό σταλμένος από τον πατέρα του για να σώσει τη Γη. Στο «Σούπερμαν: Η επιστροφή» του Μπράιαν Σίνγκερ, ο Σούπερμαν-Χριστός πέντε χρόνια μακριά από τους ανθρώπους, στα ερείπια πλέον του πλανήτη του, του Κρίπτον, προετοιμάζεται για την επιστροφή, η οποία πριν από την τελική δόξα έχει την οδύνη του θανάτου. Σχεδόν σταυρώνεται, πεθαίνει σ' ένα νοσοκομείο με τη θετή μητέρα του παρούσα (όπως η Μαρία), να υπομένει το μαρτυρικό του ταξίδι προς τον θάνατο και μέσα από την ανάστασή του να φέρνει στον κόσμο τη σωτηρία.

Σωτήρες της ανθρωπότητας με ανθρωπολογικά στοιχεία του Ιησού ήρθαν και από το μέλλον. Μισός άνθρωπος μισός μηχανή, ο Ρόμποκοπ του Πολ Βερχόφεν φτιάχτηκε γιατί ο σκηνοθέτης ήθελε, όπως ο ίδιος δήλωσε, να ξαναπεί την ιστορία του Χριστού. Ο αστυνομικός του Ντιτρόιτ Αλεξ Μέρφι, από τον οποίο κατασκευάστηκε ο Ρόμποκοπ, πυροβολήθηκε αρχικά στα πόδια, μετά στα χέρια και τελικά στο κεφάλι, κραυγαλέα υπόμνηση της Σταύρωσης. Αναστήθηκε δε υπό τη νέα του μορφή και τελικώς έσωσε την πόλη. Ενδεικτική των προθέσεων του σκηνοθέτη να ταυτίσει τον ήρωά του απολύτως με τον Χριστό, η σκηνή στην οποία σαν άλλος Ιησούς περπατάει πάνω στο νερό.

Στον «Εξολοθρευτή» του Τζέιμς Κάμερον ο Χριστός είναι ο Τζον Κόνορ (τα αρχικά του ονόματος στα αγγλικά συμπίπτουν με τα αρχικά του Jesus Christ). Γεννήθηκε για να σώσει τον κόσμο από την κυριαρχία των ρομπότ. Τα αρχικά «JC» φέρει και έτερος σωτήρας που ταξιδεύει στον χρόνο για το καλό του κόσμου. Ο Τζέιμς Κόουλ (Μπρους Γουίλις), πρωταγωνιστής των «Δώδεκα πιθήκων» του Τέρι Γκίλιαμ, πάει ανάποδα, από το μέλλον στο παρελθόν, για να γλιτώσει την ανθρωπότητα από έναν φονικό ιό που απειλεί να την αφανίσει. Είναι ένας μοναχικός Μεσσίας, σαν αυτόν που χρόνια πριν, το 1967, υποδύθηκε στην ταινία «Ο μεγάλος δραπέτης», του Στιούαρτ Ρόζενμπεργκ, ο Πολ Νιούμαν. Είναι ένας φυλακισμένος που, κόντρα σε όλες τις εξουσίες, συνεγείρει τα πλήθη (τους συγκρατούμενούς του), στο ταξίδι προς την ελευθερία.

Και βεβαίως υπάρχει ο «Shane»-Αλαν Λαντ στο γουέστερν «Ο άνθρωπος της χαμένης κοιλάδας» που το 1959 έρχεται από το πουθενά για να αποδώσει δικαιοσύνη και φεύγει πάλι στο πουθενά. Σταυροί (από το κοιμητήριο της πόλης) συνοδεύουν την τελευταία του σκηνή και την εξαφάνισή του προς το ηλιοβασίλεμα. Δεν είναι βεβαίως σύμπτωση ότι σκηνοθέτης της ταινίας είναι ο Τζορτζ Στίβενς, ο άνθρωπος που γύρισε έξι χρόνια μετά την ιστορία του Ιησού στην επική «Ωραιότερη ιστορία του κόσμου».
ΕΛΕΩΝΟΡΑ ΟΡΦΑΝΙΔΟΥ

Η ώρα της κρίσης

Οι «New York Times» το είπαν «Το κατά Τζέιμς Ευαγγέλιο». Συντηρητικός αρθρογράφος της εφημερίδας το χαρακτήρισε «απολογία του Πανθεϊσμού», της φιλοσοφικής θεωρίας που ταυτίζει τον Θεό με τον Κόσμο. Η «Washington Post» έγραψε ότι αποδίδει πνευματικές δυνάμεις στη φύση. Και το Βατικανό το κατηγόρησε ότι μετατρέπει την οικολογία σε θρησκεία της χιλιετίας.
Τίποτα απ όλα αυτά, όμως, δεν σταμάτησε την τρελή κούρσα του «Αβαταρ» για τα Οσκαρ και για τον τίτλο του μεγαλύτερου μπλοκμπάστερ όλων των εποχών. Αλλά η σχεδόν θρησκευτική θεώρηση του κόσμου και του ανθρώπου από τον Τζέιμς Κάμερον δεν είναι η μοναδική φετινή περίπτωση μεταφοράς στο σελιλόιντ των προβληματισμών του ανθρώπου για το θείο. Κωμωδίες όπως το «The invention of lying», δράματα σαν το «The blind side», ιστορίες για το τέλος του υλισμού, σαν τον «Εκλεκτό» και τον «Δρόμο», έφεραν στο σινεμά τη θρησκεία. Φυσικά δεν πρόκειται για μια συντονισμένη απόφαση ή μια συνωμοσία διαμόρφωσης θρησκευτικής συνείδησης αλλά μάλλον για μια απάντηση των ταινιών προς το κοινό τους. Σε έναν εξαιρετικά ασταθή κόσμο, αυτόν της κρίσης και της αβεβαιότητας, οι άνθρωποι ανατροφοδοτούν τη σχέση τους με το «θείο».

* Ακόμη και το γεγονός ότι φέτος τα Χριστούγεννα προβλήθηκε άλλο ένα ριμέικ της «Χριστουγεννιάτικης ιστορίας», με τον Τζιμ Κάρεϊ στον ρόλο του Σκρουτζ, συνδυάστηκε με την οικονομική δυσπραγία και την προσπάθεια αποσύνδεσης της ευτυχίας από τα υλικά αγαθά.

Ανθρωπιά και θρησκευτικότητα

* Αλλά σ' έναν κόσμο τρομακτικό, που μόλις βγήκε από τη βιβλική Αποκάλυψη, τίποτα υλικό δεν έχει σημασία. Στον «Δρόμο» του Τζον Χίλγκοτ, με τον Βίγκο Μόρντεσεν και τη Σαρλίζ Θερόν, αυτό που εξυμνείται είναι η ανθρωπιά κι όχι η επιτυχία. Η ταινία αφηγείται την περιπλάνηση ενός πατέρα κι ενός γιου στο νέο κόσμο, στον οποίο το μόνο άξιο να μεταδοθεί από την προηγούμενη στην επόμενη γενιά είναι η πνευματικότητα.

* Πνευματικότητα και υλισμός αναμετριούνται και στο «Last Station» του Μάικλ Χόφμαν, με τον Κρίστοφερ Πλάμερ στον ρόλο του διάσημου ρώσου συγγραφέα Λέοντος Τολστόι, ο οποίος προσπαθεί να αντέξει τις σειρήνες της ίδιας του της δόξας και του πλούτου και να παραμείνει πιστός στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις. Ο Τολστόι σε όλη του τη ζωή αναζητούσε το αληθινό νόημα του χριστιανισμού, και οι απόψεις του τον έφεραν σε σύγκρουση με τη ρωσική εκκλησία.

* Σαφείς είναι οι αναφορές στη χριστιανική θεολογία και στον «Εκλεκτό» των αδελφών Χιούζ, με τον Ντένζελ Ουάσινγκτον. Το «βιβλίο του Ελάι», στον πρωτότυπο αγγλικό τίτλο, είναι η Βίβλος. Και η σωτηρία της ανθρωπότητας, χριστιανική υπόθεση.

* Η Αποκάλυψη έρχεται και στο «Legion», μια ταινία του Σκοτ Στιούαρτ με τον Πολ Μπέτανι στον ρόλο του αρχάγγελου Μιχαήλ. Σε αυτή την ταινία δεν έχασαν οι άνθρωποι την πίστη τους στον Θεό, αλλά το ανάποδο.

* Ενα θρησκευτικό θέμα, την ιστορία του Ιώβ, και έναν θρησκόληπτο ήρωα, τον Λάρι Κόπνικ, έχει και η τελευταία ταινία των αδερφών Κοέν, «Ενας σοβαρός άνθρωπος». Ο πρωταγωνιστής της μαύρης αυτής κωμωδίας βλέπει τον κόσμο του να γκρεμίζεται, τον εαυτό του να υφίσταται τις ταλαιπωρίες του βιβλικού προγόνου του και καταφεύγει, για να σωθεί, ακόμη και στους ραβίνους.

* Κωμωδία, θρησκευτική σάτιρα κατ' ακρίβειαν, μπορεί να χαρακτηριστεί η ταινία του Ρίκι Τζερβέ «The invention of lying», για τη θρησκευτική ορθότητα της αλήθειας και το μπέρδεμα που μπορεί να προκαλέσει στον κόσμο η ανακάλυψη του ψέματος.

Χριστιανικά μηνύματα

* Η μετά θάνατον ζωή και οι αναπόφευκτες θρησκευτικές προεκτάσεις μπαίνουν στο επίκεντρο της νέας ταινίας του Πίτερ Τζάκσον «Παραδεισένια οστά». Θέμα της, ο βιασμός και η δολοφονία μιας δεκατετράχρονης κοπέλας, η οποία αιωρείται μεταξύ του Ανω και του Κάτω Κόσμου και παρακολουθεί πώς βιώνουν τον θάνατό της η οικογένεια αλλά και ο βιαστής της.

* Χριστιανικά τα μηνύματα και στο «The blind side» του Τζον Λι Χάνκοκ. Πρόκειται για την ιστορία μιας θρησκόληπτης εύπορης οικογένειας του Νότου, που υιοθέτησε ένα άστεγο μαύρο αγόρι, το οποίο, χάρη στη θετή μητέρα του, τη φετινή νικήτρια των Οσκαρ Σάντρα Μπούλοκ, έγινε μεγάλο αστέρι του ράγκμπι. Στην ταινία το περιβάλλον που αγκαλιάζει το φτωχό αγόρι είναι συντηρητικό και διαποτισμένο με αυστηρές ευαγγελικές παραδόσεις. *